Alles perfect in beweging en balans bij Adès

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Thomas Adès, met Leila Josefowicz, viool. Werken van Vermeulen en Adès. Gehoord: 17/6 Concertgebouw, Amsterdam. ****

Muziek van de eigenzinnige, zeer getalenteerde Britse componist Thomas Adès (1971) klonk al vaker bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Adès is pianist en dirigent, en in die laatste hoedanigheid maakte hij nu pas op veertigjarige leeftijd, zijn debuut bij het KCO. Als pianist treedt hij zondag op in het Muziekgebouw, met kamermuziek.

Adès dirigeerde gisteren drie eigen werken en enkele delen uit Matthijs Vermeulens De Vliegende Hollander (1930). Deze muziek, oorspronkelijk bedoeld als toneelmuziek, bleek goed aan Adès besteed: associatief afwisselend tussen lyrische en triomfantelijke momenten, met een doorlopende motorische beweging. Typisch Vermeulen zijn de dwarsige elementen die opduiken, zoals een hobo die het in zijn eentje opneemt tegen een massieve melodie van de lage strijkers. Adès hield alles perfect in balans en beweging, met duidelijke, zwierige zwaaien.

Zijn eigen vioolconcert Concentric Paths (2005) begint meesterlijk, in tintelend hoge, soms haast psychedelisch ongrijpbare hoogten. Het overtuigendst klonk het tweede deel, met naast aarzeling ook mildere, ongegeneerd meeslepende passages. Ook nieuw was Polaris: voyage for orchestra (2011), een wat filmisch werk dat één groot dramatisch aanzwellen laat horen. Het basiscontrast van snel dwarrelende strijkers versus Ivesiaanse, bovenin de zaal opgestelde koperblazers wordt tot enorme proporties opgeblazen. Het ijzige en ongrijpbare slotakkoord is één van de indrukwekkendste uit de recente muziekgeschiedenis.

Hierna klonk nog het monumentale, uiterst verbeeldingsrijke Tevot (2007), in de uitstekende uitvoering door het KCO rauwer en dramatischer dan Polaris. Adès onderstreept als dirigent dat zijn muziek geraffineerd is, maar nooit ingewikkeld klinkt: een meesterdirigent aan de slag met eigen meesterwerken.

Radio 4: 26/6 14.15u Avro. Inl. www.hollandfestival.nl