Waarom toch blijft Wilders media beheersen

De afgelopen jaren verschenen meer dan zestig studies over hoe Wilders zich verhoudt tot de media. Nieuwe inzichten leverde dat niet op. Wel veel nieuwe vragen.

„We zijn in Amsterdam en ik vertegenwoordig de staatsomroep, dus u begrijpt dat het vanmiddag een linkse samenzwering wordt”, grapte scheidend hoofdredacteur van NOS Journaal Hans Laroes gisteren tijdens de bijeenkomst ‘Media en Wilders’. „Hoeveel Wildersstemmers zijn hier eigenlijk?” In het universiteitstheater van de Universiteit van Amsterdam blijft het doodstil.

Toch moeten de aanwezige journalisten, studenten en wetenschappers een fascinatie koesteren voor Wilders. Sinds 2006 wordt er in Nederlandse kranten consequent meer bericht over Wilders dan over de premier. Wetenschappers schreven meer dan zestig studies over dit onderwerp. Twee onderzoekers van de Hogeschool Utrecht en de afdeling Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam inventariseerden deze studies en maakten de balans op. Wat heeft dat onderzoek opgeleverd?

Bar weinig. „Een verdienstelijk stukje huisvlijt”, luidde de welwillendste kwalificatie. Er wordt veel geteld en geturfd, nauwelijks geduid of verklaard.

Hoogleraar Liesbet van Zoonen is harder in haar oordeel: „De belangrijkste vraag – hoe komt het toch dat Wilders de media weet te beheersen – wordt in de onderzoeken noch gesteld, laat staan beantwoord.”

Hoe dat komt? De meeste studies uit de inventarisatie behoren niet tot de ‘echte wetenschap’, maar zijn Masterscripties. Deze worden doorgaans gezien als vingeroefening voor studenten en dragen niet bij aan de algemene kennis, aldus Van Zoonen. De ‘echte’ wetenschappers schrijven in internationale tijdschriften, en die zijn volgens de hoogleraar niet geïnteresseerd in Wilders. Daarom is er nauwelijks serieus onderzoek verricht naar de verhouding tussen Wilders en de media. Staat er in al die onderzoeken dan werkelijk niets? Van Zoonen was een anekdote opgevallen over journalisten die in het vliegtuig zaten naar Londen, waar Fitna zou worden vertoond. De journalisten hadden zich afgevraagd of het wel zinvol was, wat ze aan het doen waren. „Wetenschappers denken vaak dat journalisten maar wat doen en niets problematiseren en niet zelf nadenken.”

Wetenschappers moeten minder kijken naar de berichtgeving over Wilders en meer naar de politieke en journalistieke praktijk, is de consensus. Gelukkig waren Hans Laroes van de NOS en Pieter Klein (hoofdredacteur RTL Nieuws) aanwezig om meer te vertellen over hun eigen ervaringen met Wilders.

Eigenlijk valt het allemaal wel mee, vertellen zij. „Wilders uit zich vaak met harde woorden over de NOS. We zouden linkse belasting-slurpende uitvreters zijn. Maar in de praktijk is zijn opstelling veel minder vijandig. We hebben redelijk contact.” Het belangrijkste is dat de redactie verhalen blijft maken die ze zelf relevant vindt, en zich niet laten lenen voor proefballonnetjes van politici. „Maar dat geldt net zo goed voor de inzetjes van andere politici.”

Zo had de bijeenkomst toch nog één goede uitkomst voor de wetenschap: er ligt nog een wereld voor ze open.