De Grieken wanen zich verraden door Europa

Reddingsactie? Zeg liever wurgcontract. Voor Grieken blijft snijden een politieke keuze: Europa is vóór de banken en tegen de Grieken.

athene. - Bij het aantreden van een nieuw kabinet in Griekenland draaide eigenlijk alles om de vervanging van één man. En dat is niet de premier, maar George Papaconstantinou, de minister van Financiën, die nu Energie en Milieu moet gaan doen. Zijn gedwongen vertrek laat zien hoezeer de Griekse beleving van deze crisis haaks staat op de Noord-Europese.

Europese ministers van Financiën hebben Papaconstantinou geprezen als een stevige vakminister, een realist die de weg kent in Brussel, een man die de taal van cijfers verstaat. Maar Grieken zien in Papaconstantinou, die de helse taak had met IMF en EU te onderhandelen, een marionet van de schuldeisers. Een politicus die geen mens is, het gezicht van hervormingen die alleen maar pijn doen. „Hij is nederig als hij naar Brussel gaat, maar hier is hij arrogant. Dat zou andersom moeten zijn”, zei een journalist.

Dit illustreert hoe er twee verschillende werelden bestaan. In de ogen van de Grieken is alles een politieke keuze, in de ogen van Noord-Europeanen een economische realiteit. Nederlanders noemen het noodkrediet van 110 miljard euro een reddingsactie. Met geld van Europese belastingbetalers, die vrezen het nooit meer terug te zien. Grieken zien een wurgcontract, dat hun met veel geweld wordt opgedrongen door banken en kredietbeoordelaars, de geldwolven die de wereldwijde crisis op hun geweten hebben. Ze voelen zich als een verslaafde die geen behandeling krijgt, maar extra drugs.

Voor de Grieken zijn de internationale leningen niet iets waarom ze hebben gevraagd of iets onvermijdelijks; als er maar werd geluisterd naar andere oplossingen. In discussies op tv en op het Grondwetplein, waar nog steeds wordt gedemonstreerd, vragen ze zich af waarom in Europa voor de banken wordt gekozen, en niet voor de mensen. Als er maar echte Europese solidariteit was, verzuchten parlementariërs.

Deze week voelen de Grieken zich in hun gelijk gesterkt. De politieke crisis drukte de economie uit beeld. Want zelfs het IMF schrok van de woede van de Griekse bevolking en de politieke instabiliteit en liet weten dat het volgende deel van de lening, twaalf miljard euro, in juli ook zonder een parlementaire meerderheid in Griekenland zal worden overgemaakt. Dit is het zoveelste bewijs dat de voorwaarden niet in beton zijn gegoten, constateerde Chrysanthos Lazaridis, een prominent lid van oppositiepartij Nieuwe Democratie, die ervoor pleit het ‘Memorandum’ met de internationale geldschieters open te breken.

Grieken geven zich nu volop over aan analyses van hun eigen falende systeem, waarin een compromis niet lijkt te bestaan. „We hebben de democratie hier uitgevonden en begraven”, zeggen dertigers die op Syntagma kamperen gewichtig. Om een zin later alle verantwoordelijkheid daarvoor af te wijzen. Ze voelen zich slachtoffer, van hun eigen politici en van de banken en de EU tegelijk. De gevolgen daarvan voor de buitenwereld kwamen niet ter tafel. Die leek gisteren heel ver weg.

Politieke partijen hielden urenlang intern crisisberaad. De communisten, in omvang de derde partij van het land, deden dat buiten. Voor het eerst in jaren werd een ledenbijeenkomst belegd. Donderdagavond kleurde het Omoniaplein in hartje Athene rood van de vlaggen.

De machtsbasis van premier Papandreou is van onderop aangevreten – een politiek lot waar alle Europese leiders met de afgedwongen bezuinigingen voor vrezen. Hoewel hij politieke moed toonde door te bezuinigen, was het niet genoeg. Met de halfslachtig uitgevoerde hervormingen van de afgelopen anderhalf jaar, die vooral de lagere sociale klassen voelen, komt hij niet over als een krachtige, maar als een zwakke leider.

Het kostte hem duidelijk moeite een nieuw kabinet te vormen. Wie zich nu bij hem voegt, stapt met open ogen in de ploeg die de volgende verkiezingen verliest. En die kunnen volgens de meeste commentaren niet ver weg zijn.

In tv-debatten gisteravond werd de politieke crisis aangegrepen om de discussie over de crisis over te doen. Commentatoren van verschillende politieke kleur gingen met elkaar in discussie. Heronderhandelen met het IMF en de EU of braaf doorgaan met de afgesproken bezuinigingen heeft geen enkele zin, betoogde een communistisch parlementslid. Alle Griekse inkomsten gaan naar renteaflossingen. Er zit niets anders op dan die niet meer te betalen, zodat geld overblijft voor de pensioenen. Vier mannen die mee debatteerden mompelden wat over versimpeling van de realiteit, maar kregen er geen speld tussen. Brussel praat hier niet mee.