Upstairs Downstairs

Tweewekelijks schrijft Gerrit Komrij over internet in de krant. Meer op nrc.nl/komrij

Ik weet niet of er nog mensen rondlopen die alleen een krant lezen en nooit op internet rondkijken. Ik kan het bijna niet geloven. Mensen die er bewust of uit onkunde voor hebben gekozen een deel van de wereld aan zich voorbij te laten gaan.

Ik weet dat ik nu de onschuld zelve speel. Zulke mensen zijn er. Sommigen van hen zweren zelfs bij de krant, roepende dat al het andere niets kan zijn en uit zichzelf wel weer voorbij waait.

Toen ik voor het eerst rondkeek in de literaire wereld ontmoette ik schrijvers die de typemachine verderfelijk vonden voor hun creatieve flow. Ze hielden het liever bij de ganzenveer. Luddieten zijn van alle tijden. (wikipedia.org/wiki/Luddieten)

Verstokte krantenlezers weten niet wat ze missen. Boekenlezers en literatuurvrienden maken maar een fragment van de boekenoceaan en de literatuurkosmos mee als ze zich beperken tot boeken en tijdschriften. Soms lijkt het of er twee gescheiden werelden bestaan die niet bij elkaar kunnen komen. Terwijl ze elkaar zo lief hadden kunnen hebben. Bovengronds en ondergronds. ’t Zijn achterhaalde begrippen, maar het beeld kan helpen. ’t Is niet zo dat bovengronds de erkenning en de gevestigde orde voorstelt en ondergronds de proeftuin en het revolutionair gewoel. Ook de tegenstelling tussen ‘zichtbare’ schrijvers en ‘onzichtbare’ deugt niet als definitie. Als je de krant dichtvouwt, besta je ook niet meer. Valse tegenstellingen zijn dat. Niettemin: er gebeurt op internet veel dat nooit de krant haalt. Goden en halfgoden die in het papieren continent onbekend blijven.

Omgekeerd spelen hoogst beroemde schrijvers soms nauwelijks een rol in het internetmilieu. Figuren die zich in de krant een hele piet wanen zijn daar schimmen.

Dat geldt voor de literatuur, dat geldt voor de politiek. Is de ondergrondse Frans Timmermans anders dan de bovengrondse? Volg hem op beide fronten en je denkt: wil de ware opstaan? Bovengronds is hij de correcte keus als een praatprogramma om een doortastende PvdA’er verlegen zit, ondergronds is hij met zijn tweets en statusupdates de man die, als de grond te heet onder de voeten wordt, overschakelt op popmuziek, kinderen of voetbal.

Sommige schrijvers lijken internet alleen als publiciteitskanaal te zien. Staan Lulu Wang en Naima El Bezaz (van de Vinexvrouwen) bovengronds ook bekend als zulke wanhopige zelfverheerlijkers die tot vervelens toe reclame maken voor hun boek? Zonder oog te hebben voor het ontluikende madeliefje of de mee-eter op de wang van hun minnaar?

Internet is leerzaam. Je haalt de toekomstige bobo’s er zó uit. Enfin, dat soort literatoren is welbeschouwd alleen maar met de bovenwereld bezig.

Ondergronds is er ook sprake van een aparte literatuur met een eigen hiërarchie. De literatuur van de aboriginals, zal ik maar zeggen. Je komt ze in de krant zelden tegen.

De gemakzuchtigste tegenstelling heb ik nog niet genoemd: dat bovengronds ‘kwaliteit’ zou betekenen en ondergronds altijd opwaarts streeft, terwijl het tweederangse gedoemd is ondergronds te blijven. Dat is een misverstand.

Ik betrap me er steeds vaker op dat ik het literaire gebeuren op internet interessanter vind dan de boekensupplementen. Misschien omdat er zo weinig schot lijkt te zitten in de Nederlandse kritiek. Krantenrecensenten blijven maar met hun luie reet plakken op hun luie pluche, soms jaren achter elkaar. Dat moet wel leiden tot slaapverwekkendheid.

Beneden leeft en bruist de kritiek, mits niet afkomstig van bovengrondse brigades die denken dat ze de boel wel eens kunnen overnemen.

En wie, o wie heeft bovenaan de ladder van de grote Louis Nanet gehoord, de sterfbeddeskundige, ex-schipper, poëet, ijdelheidsontmaskeraar en gaarkeukenfan om wiens vriendschap iedereen op Facebook vecht? Nooit één letter over die man in de krant.