Opgravingen doen in een megazandbak

Kunstkapen op fort Ruigen-hoek: als piraat Jack Sparrow vaar je op een scheepje van ijzerdraad dwars door de Javazee de geschiedenis binnen.

Het fort is weer gekaapt. Elk jaar nemen jonge kunstenaars bezit van Fort Ruigenhoek, een eilandje vol bunkers, wapenkamers en andere militaire gebouwen vlakbij Utrecht. Daar zaten ooit soldaten te wachten op hun vijand. Nu is alles overwoekerd door onkruid. Het ziet eruit als een schateilandje met een slotgracht eromheen. Of als het kasteel van Doornroosje, als je veel fantasie hebt. Alles ligt stil te slapen onder een dikke deken van gras, paardenbloemen en bramenstruiken.

Maar dan komen de kunstenaars: ze filmen en fotograferen, hameren en graven en maken kunstwerken die uit de omgeving opduiken als duveltjes uit een doosje. En dan komen de kinderen. Want de kunstwerken zijn pas af als ze bekeken, beluisterd, bevoeld, beklommen en weer opgegraven worden. De hele tentoonstelling is een ontdekkingsreis voor moderne kunstkaapvaarders.

Het meest letterlijk kun je dat zien in het ‘Centrum voor Prehistorie’ van Frank Koolen, die een museum-in-een-museum bouwde. Buiten richtte hij een enorme archeologische graafplaats in. Een megazandbak op een podium. En alles wat daaruit tevoorschijn komt – bouten en moeren, oude fotorolletjes en telefoonsnoeren (wie weet nog wat dát zijn…), felgekleurde slippers, vorken, lepels, kammetjes, een föhn en een barbiepop met een geweldige klittenbos op haar kop – wordt binnen in het archeologiemuseum tentoongesteld.

Frank Koolen wil je zo laten nadenken over wat kunst en geschiedenis zijn. Misschien ben je wel eens in een museum met Egyptische mummies geweest of vol potscherven uit de Griekse oudheid. Wat vinden mensen over een paar duizend jaar van onze beschaving in de grond? En zullen ze dan weten wat wij ermee deden? Of zullen ze denken dat Barbie een geheimzinnige godin was?

Er is veel kunst om iets mee te doen en om over na te denken op Kaap. Petunia’s in gekleurde bloempotten van Tintin Wulia: je kunt er een wereldkaart van bouwen: alle kleuren bij elkaar of juist alles door elkaar heen. En als de bezoekers er niet voor zorgen dat ze op tijd water krijgen, dan gaat het kunstwerk dood. Erica van Loon filmde het Ruigenhoekse bos, en projecteerde dat filmpje weer op een scherm in een houten piramide. Zo kun je van binnen naar buiten kijken en op hetzelfde moment ook naar een filmpje van je uitzicht.

Wat is nou kunst en wat is echt?

Na al dat doen en al dat nadenken vraag je je af of kinderen ook nog wel eens naar kunst mogen kijken die gewoon zomaar mooi is. Birthe Leemeijer vroeg zich dat ook af en verzamelde brieven waarin kinderen beschrijven wat ze het allerallerallermooiste vinden („dat gevoel als ik naar haar kijk”).

Gewoon mooi en om bij weg te dromen zijn de ‘Kustvaarders’ van Mella Jaarsma en Nindityo Adipurnomo: in de onderaardse gewelven van een van de munitiekamers projecteren zij filmpjes van de Javazee op de muren. Door op een scheepje van ijzerdraad te gaan staan, valt je eigen schaduw op de muur en kun je als piraat Jack Sparrow aan komen varen. Een beetje deinend op de denkbeeldige golven.

Kaap, Fort Ruigenhoek. T/m 10 juli, za en zo 10-18u. Inl: kaapweb.nl