Kolibries die klokken luiden

Deze week brengen mechatronische zoemvogeltjes tijdens een concert kerkklokken in ’s-Hertogenbosch aan het trillen.

Ruim veertig bronzen klokken van verschillend formaat, een stokkenklavier, een laptop en een elektrische piano, dat is de installatie waarmee kunstenaars Joost van Balkom en Bert Vogels eind deze week in de Muzerije te ’s-Hertogenbosch optreden. Het meest opvallende van het instrumentarium is de manier waarop de klokken hun geluid voortbrengen: dat gebeurt met 29 elektronisch aangestuurde ‘kolibries’, die na een signaal van de laptop of de elektrische piano tegen de afzonderlijke klokken tikken. „De snavel tikt met een frequentie van 24 trillingen per seconde tegen de klok”, vertelt Vogels. „We hebben de installatie zo afgesteld dat het publiek in dezelfde ruimte naar het carillon kan luisteren. Bij een normaal beiaardconcert is dat onmogelijk, het publiek zou met oorklachten naar huis gaan!”

Elke humming bird (kolibrie) ziet er ongeveer hetzelfde uit: een recht stukje hout, gemaakt van een pianohamer zonder vilt, fungeert als snavel. Een elektronische magneet zorgt ervoor dat het houtje in een hoge frequentie horizontaal heen en weer kan bewegen. Aardig detail is dat het snaveltje voorzien is van oogjes en vleugeltjes gemaakt van gekleurde LED-lampjes, die oplichten als het snaveltje in actie komt. Op deze manier is ook te zien welke klok op welk moment geluid voortbrengt. De laagste klok staat in C, twee octaven lager dan de gebruikelijke toonsoort van kerkklokken, de installatie heeft een speelbereik van 2,5 octaaf.

„Verleden jaar speelden we met een soortgelijke installatie op het carillon van de St. Jan”, vertelt Van Balkom, „na afloop kwam een Engelsman op ons af, die graag wilde dat we met de kolibries in Salisbury, in het zuiden van Engeland, zouden komen spelen. Maar in de daar aanwezige kathedraal hangt maar één klok, dat zou niet lukken. Vervolgens zijn we gaan nadenken hoe we met een mobiele installatie te werk konden gaan. Uiteindelijk konden we deze mechanische speeldoos huren.”

In tegenstelling tot gangbare kerkklokken, die gauw 5,5 ton wegen, zijn de klokken van Balkom en Vogels met een gemiddeld gewicht van 150 kilo aanmerkelijk lichter. De klokken zijn opgehangen in een viertal stalen rekken. Na elke verhuizing is het zaak de elektronische zoemvogels op de juiste afstand bij elke klok te monteren.

Het optreden van Vogels en Van Balkom vindt plaats tijdens de 22ste Bossche Beiaardweek. Voor het concert zijn speciale composities ontwikkeld, onder meer van Van Balkom, de vaste stadsbeiaardier van ’s-Hertogenbosch. Naast klanken komen ook visuele aspecten, lijnen, strepen en zelfs een sterrenhemel in de door een computer ondersteunde composities naar voren. En een bluesje? „Ook dat behoort tot de mogelijkheden”, vertelt Vogels, „kom deze week maar luisteren naar het concert van jazzpianist Mike Roelofs en organist Jacob Lekkerkerker op deze installatie, die trekken al improviserend ouderwets van leer!”

22ste Bossche Beiaardweek van 16 tot en met 19 juni 2011. Meer informatie op beiaardonline.nl