Groeiend protest in noordwesten van Kazachstan

In het noordwesten van Kazachstan, een grote producent van olie en een belangrijke partner van het Westen bij de oorlog in het nabijgelegen Afghanistan, is een groeiend burgerprotest ontstaan tegen het regime van Noersoeltan Nazarbajev. De afgelopen dagen zijn in diverse steden in de regio enkele duizenden mensen de straat op gegaan.

Dat melden verschillende Kazachstaanse onafhankelijke media. Ook het staatspersbureau, dat tot voor kort zweeg over de protesten, maakt hier nu melding van.

Het gaat om de eerste grote, georganiseerde protesten in tien jaar tegen het regime van Nazarbajev, die al sinds de onafhankelijkheid in 1991 president is en volgens internationale waarnemers en mensenrechtenorganisaties in toenemende mate op autoritaire wijze regeert. De laatste grote protesten waren in de jaren negentig. Sindsdien worden de meeste protestacties snel de kop ingedrukt door de politie en de geheime dienst.

Tekenen van sociale onrust in Kazachstan worden in het Westen nauwgezet gadegeslagen. Kazachstan beschikt over enorme olie- en gasvoorraden en Westerse (maar ook Russische en Chinese) oliebedrijven hebben de afgelopen jaren tientallen miljarden geïnvesteerd in de winning hiervan. Kazachstan is tevens de derde uraniumproducent ter wereld. Daarnaast is Kazachstan een belangrijk doorvoerland voor niet-militaire goederen voor de internationale troepenmacht in Afghanistan.

De Centraal-Aziatische regio, waartoe behalve Kazachstan ook Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan en Kirgizië behoort, is een gebied waar in toenemende mate instabiliteit dreigt. De (met uitzondering van Kirgizië) alle door autoritaire leiders geleide landen, kampen onder meer met opkomend moslimextremisme en etnische conflicten.

De protesten in Kazachstan zijn vooralsnog sociaal-economisch van aard. Het gaat met name om oliewerkers die protesteren tegen slechte werkomstandigheden en, vooral, lage salarissen, die in schril contrast staan met de weelde waarin buitenlandse oliewerkers en regeringsfunctionarissen leven. Het noordwesten is het belangrijkste oliewingebied van Kazachstan. De protesten begonnen klein maar groeiden al snel in omvang nadat een belangrijke vakbondsbaas eind mei werd gearresteerd. Ook enkele demonstranten werden opgepakt.