Galeries

Gifbelt in Ghana

Pieter Hugo: Permanent Error

T/m 3 juli in Galerie Cokkie Snoei. Mauritsweg 55, Rotterdam; Hazenstraat 11, Amsterdam. Inl: www.cokkiesnoei.com

Foto’s over Afrika bestaan in twee soorten. Je hebt de foto’s die de bekende verhalen van armoede en oorlog bevestigen. En je hebt de foto’s die juist andere verhalen vertellen. De foto’s van de Zuid-Afrikaanse fotograaf Pieter Hugo doen allebei. De afgelopen jaren portretteerde hij albinokinderen en eigenaars van gedomesticeerde hyena’s. Vervolgens ging hij meedoen met de Nigeriaanse filmindustrie door daar acteurs als zombies te schminken en te fotograferen.

Aan die reeks heeft Hugo nu een maatschappelijke aanklacht toegevoegd. Twee jaar geleden reisde hij naar de Ghanese hoofdstad Accra waar in de sloppenwijken een gigantische vuilnisbelt is ontstaan. Arme mensen, veel weeskinderen, lopen er rond door het vuilnis. Deze foto’s bevestigen het beeld van Afrika vol armoede en ellende. Maar ze vertellen ook iets anders: deze gifbelt bestaat uit afgedankte computers en koelkasten uit Europa en de VS. Het zijn de spullen die we hier weggooien. Hugo laat zien dat weggooien niet betekent dat het weg is. Het gaat naar Ghana, naar een gifbelt.

Maar het is nog erger: deze milieuramp wordt gebruikt als markt. Kinderen en volwassenen halen alle computers en koelkasten uit elkaar omdat de draden en stekkers geld opleveren. Ze stichten brandjes om de kostbare materialen zoals koper eruit te halen. Zware gifdampen zijn het gevolg. Hugo had er veel last van toen hij de foto’s maakte en hij zat er maar tijdelijk. De mensen op zijn foto’s kijken allemaal doodmoe. De zwaar verontreinigde rivier stroomt vanaf de gifbelt langs de voedselmarkt van Accra.

De moraal is helder: onze verantwoorde afvalscheiding is niet zo keurig. Het verwoest levens. Maar Hugo’s foto’s zijn niet enkel een aanklacht. Ze zijn ook mooi. Hij portretteert mooie mensen met glanzende lijven in een zwartgeblakerde wereld. Grote rookpluimen stijgen dramatisch op. Eén van de vuilniszoekers draagt een puntgaaf zachtroze overhemd op een satijnen rok – tussen het afval is soms designkleding te vinden. Pratend in een mobiele telefoon, elegant leunend op een vermolmde kar, zou deze tragische persoon zo in een edgy modereportage passen. Deze postapocalyptische, dramatische schoonheid vangt Hugo in grote vierkante composities die hij strak wit inkadert. En tegelijk is het wel heel cynisch om deze gruwelijke foto’s mooi te vinden. Hugo’s Afrika is een ingewikkelde wereld.

Sandra Smets

Tanks in slagorde

Ritsaert ten Cate

T/m 26 juni in R&R Reuten Galerie, Prinsengracht 510-s, Amsterdam. Inl: galeries.nl/reuten

Een tentoonstelling in R&R Reuten Galerie in Amsterdam, een boek en theatervoorstellingen in zijn geest: beeldend kunstenaar, essayist, uitvinder van het internationale Mickery Theater en toneelprogrammeur Ritsaert ten Cate (1938-2008) is tijdens dit Holland Festival alom aanwezig. Zijn werk als beeldend kunstenaar heeft hem de eretitel ‘beeldendichter’ gegeven. Een mooiere benaming is nauwelijks denkbaar.

In Reuten Galerie is goed te zien wat het maken van beelden voor Ten Cate betekende. Altijd streeft hij een samensmelting na van maatschappelijke betrokkenheid en tijdloze schoonheid.Hij was in de zestig toen hij zich aanmeldde als ‘jongste leerling’ uit de geschiedenis aan de Amsterdamse Rijksakademie. Kort daarvoor verbleef hij in een studio van het New Yorkse museum PS1. Ten Cate verwierf faam sinds hij halverwege de jaren zestig het Amerikaanse en Britse avant-gardetheater uitnodigde in een boerderij in Loenersloot en daarna in het Mickery Theater aan de Rozengracht.

Ten Cate als programmeur en als beeldend kunstenaar tonen opvallende overeenkomsten. Hij werkte met bestaand materiaal dat hij op verrassende wijze combineerde, of het nu theatervoorstellingen betrof of kunstwerken. Hij was een meester van de assemblage, het bijeenbrengen van bestaande voorwerpen in een nieuwe context. Intrigerend is de installatie Soft Faith (2000) die bestaat uit muziekstandaards die geen partituur dragen, maar laden met dode, bijna verpulverde insecten. Aan de standaards hangen witte T-shirts met daarop teksten van de Perzische dichter Rumi. De teksten zijn afgedrukt in het originele schrift en in Engelse vertaling. „In the alley of your imagination, what are you searching for?” vraagt Ten Cate zich met Rumi af. De teksten op de hagelwitte shirts zijn even poëtisch als „ontregelend”, om een geliefd Ten Cate-woord te gebruiken. Ja, wat zoeken we in de stegen van onze verbeelding?

Volop ontregelend is ook Peace II (2001). Een blonde vrouw in een jurk van Dior draagt een hoed met veren. Ze oogt, inderdaad, als een toonbeeld van vrede. Maar dan: aan haar voeten liggen kruisbeelden, alsof ze als een doodsengel over een kerkhof zweeft. Een dienblad toont tanks in slagorde. Deze beelden stonden eerder op een van de vele tentoonstellingen waaraan Ten Cate meedeed, maar nu in deze theatrale combinatie is het op ingetogen wijze overweldigend mooi. Het hagelwit van Soft Faith in scherp contrast tot het inktzwart van de Dior-jurk.

Het boek dat acteur Mike Pearson over Ten Cate schreef, Mickery Theater. An Imperfect Archaeology geeft een boeiend beeld van Ten Cates werkwijze, zowel als theaterprogrammeur als beeldend kunstenaar. Hij was altijd op zoek naar avontuur, naar het verrassende en onverwachte. Dat zocht hij in wonderlijke combinaties. De bezoeker zelf legt de verbanden, en dat is niet minder dan een sensatie.

Kester Freriks

Nieuw

Changing Places In Galerie Van Kranendonk is onder de titel Changing Places werk te zien van drie jonge kunstenaars: Bieke Depoorter, Esther Janssen en Luisa Zanzani. Allemaal nemen ze ons via hun werk mee naar plekken waar veel te beleven valt. De Belgische Depoorter (1986) reist de wereld rond en nodigt zichzelf thuis uit bij de mensen die ze ontmoet. Janssen (1976) maakt ‘ geborduurde schilderijen’ op skai leer van door natuurrampen getroffen plekken. En Zanzani (1980) toont foto’s van verlaten winterse landschappen langs de Adriatische kust.

18 juni t/m 23 juli in Galerie Van Kranendonk, Westeinde 29, Den Haag.