Alleen de orkesten mogen nog iets hopen van de Kamer

Tweede Kamer

Het CDA wil regionale orkesten redden. Begrijpelijk, zegt VVD’er De Liefde. Hij heeft ook wel zorgen. „Maar 200 miljoen is 200 miljoen.” De PvdA verwijt het kabinet elitair gedrag.

Den Haag. - De gereedschapsmetafoor was favoriet in de eerste reacties van Tweede Kamerleden op de bezuinigingsplannen van het kabinet in de cultuursector. „Staatssecretaris Zijlstra hanteert de botte bijl”, zei Kamerlid Jasper van Dijk (SP). Zijlstra zet „de motorzaag in de hoogste versnelling”, aldus Boris van der Ham (D66). En Mariko Peters (GroenLinks) sprak van „een valse dolk in de rug van de cultuursector”.

Dat was afgelopen vrijdag. Inmiddels hebben de Kamerleden de tijd gehad zich in de plannen te verdiepen en kennis te nemen van de vele reacties. Voorzichtig tekenen de contouren zich af van het debat dat de Kamer eind deze maand met staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur, VVD) zal voeren over de 200 miljoen aan geplande bezuinigingen.

Een grote rol zal daarin zijn weggelegd voor de regionale orkesten. CDA’er Marieke van der Werf zal pleiten voor het behoud van een zelfstandige rol voor de regionale orkesten. De vier die zij op het oog heeft – Orkest van het Oosten, Gelders Orkest, Brabants Orkest en Limburgs Symfonie Orkest– zullen niet „achterover mogen leunen”, aldus Van der Werf. En nee, er zal geen zes miljoen euro voor orkesten in beide regio’s meer zijn, maar de orkesten mogen ook niet verdwijnen. Meent Van der Werf.

Achter de schermen probeert het CDA, zo bevestigen bronnen binnen de partij, zelfs extra geld vrij te maken om de orkesten te belonen voor kostenbesparingen die zij mogelijk genereren door vergaande samenwerking. Extra geld is belangrijk, hoeveel het ook is, want voor steun van de oppositiepartijen voor pogingen „de regio’s te helpen” kan het CDA niet volstaan met een voorstel waarin slechts met bezuinigingen wordt geschoven. Ronald Plasterk, PvdA-Kamerlid en voormalig minister van Cultuur: „Logisch. Topinstellingen worden ontzien, net als de musea. Als de Kamer ook de pijn voor de regio wil verzachten, komen de knallen nog harder aan bij het toneel en ensembles zonder grote zaal.” Kamerlid Jetta Klijnsma, die namens de PvdA het woord zal voeren in het debat, zal er op wijzen dat die knallen nu al ongehoord zijn. Zij laakt vooral de kaalslag onder de culturele kweekvijvers („De culturele voedingsbodem wordt weggeslagen”). Ze zal zal de staatssecretaris voorhouden dat de bezuinigingen „elitair” zijn: top en musea krijgen bescherming, maar laagdrempelige vormen van cultuur en educatieve programma komen in het gedrang. Met het verwijt ‘elitair’ zal de PvdA het kabinet aanvallen met diens eigen wapens. Juist de meest geestdriftige cultuurbezuiniger, de PVV, noemt de kunstsector zelf graag „een speeltje van de elite”, maar wil nu nog niets zeggen over het aanstaande debat. De kritiek van GroenLinks loopt langs dezelfde lijn als die van de PvdA. Mariko Peters zegt dat het culturele leven in Nederland „alleen nog uit bemiddelde vijftigers” zal bestaan „die naar musicals kunnen”.

Jasper van Dijk (SP) neemt het woord ‘elitair’ nog niet in de mond. Hij praat vooral over ‘actie’. Daar verwacht hij veel van, „getrouw de achtergrond van mijn partij”. „Kunstenaars zouden moed kunnen putten uit het Muziekcentrum van de omroep (MCO).” Dat zou verdwijnen, maar na protest uit de samenleving besloot het kabinet de miljoenenbezuiniging alsnog te halveren.

Boris van der Ham (D66) zal in het debat vooral tempo en omvang van de bezuinigingen kraken. Hij vindt de „scherpe keuzes” die Zijlstra heeft gemaakt beter dan het advies van de Raad voor Cultuur, die voorstelde de bezuinigingen over de volle breedte van het culturele veld te verdelen. Ook hoopt hij dat bezuinigingen op musea in de toekomst, de klappen die de podiumkunst nu krijgt, enigszins kunnen verlichten.

Bart de Liefde (VVD) zal de kabinetsplannen roemen, zoals hij vrijdag al deed. Toen zei hij overtuigd te zijn dat ze „de oplossing zijn voor het structurele overaanbod van grauwe middelmaat”. Nu zegt hij de zorg van het CDA over de regionale orkesten wel te kunnen begrijpen. Want ook de VVD „is er niet op uit orkesten te elimineren”. En zelfs De Liefde heeft wel een zorg. Over het toneelaanbod in Friesland. „In die regio zijn de bezuinigingen op het toneel wel heel hard aangekomen. We zullen moeten zien hoe dat is te ondervangen.” Met extra geld? Nee. Ook Marieke van der Werf moet geen illusies koesteren, als het aan De Liefde ligt, op het matigen van de totale hoeveelheid bezuinigingen. „Wij willen een hervorming van het culturele bestel, daarvoor hebben we afspraken gemaakt zoals die zijn vastgelegd in regeer- en gedoogakkoord. En 200 miljoen is 200 miljoen.”