Zwendelaar geeft stervend Frans dorp weer hoop

A l’origine.Regie: Xavier Giannoli. Met: François Cluzet, Emmanuelle Devos, Gérard Depardieu. In: 4 bioscopen. ****

Fransen zijn goed in het maken van sterke films die zijn gebaseerd op waargebeurde verhalen over leugenaars. In 1993 hield ‘de zaak-Romand’ Frankrijk in zijn greep. Jean-Claude Romand hield achttien jaar voor zijn gezin en vrienden de schijn op dat hij een alom gerespecteerd cardioloog was. In werkelijkheid doolde hij werkloos rond door Frankrijk en Zwitserland. Toen zijn bedrog dreigde uit te komen, vermoordde de radeloze Romand zijn vrouw en kinderen.

Emmanuel Carrère schreef er het boek L’adversaire over dat in 2002 werd verfilmd door Nicole Garcia, met Daniel Auteuil in de hoofdrol. Een jaar eerder had het Laurent Cantet (Entre les murs, 2008) geïnspireerd tot het maken van L’emploi du temps (2001). In die film ‘speelt’ de hoofdpersoon dat hij een zakenman is en vraagt hij zijn vrienden te investeren in een niet-bestaand project.

Ook Xavier Giannoli’s A l’origine is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over iemand die zich voordoet als iemand anders. Aardig detail: zowel François Cluzet als Emmanuelle Devos had dragende rollen in L’adversaire. In A l’origine is de sterk spelende Cluzet de sjoemelaar Paul, die het met veel list en bedrog lukt een lucratief handeltje te drijven in gestolen bouwmateriaal. Maar als hij de stilgelegde aanleg van een weg onder zijn hoede neemt en zogenaamd nieuw leven inblaast om commissies in eigen zak te steken, dreigt alles hem al snel boven het hoofd te groeien. Wat begon met kleine leugentjes wordt een enorme zwendel waarbij een heel dorp betrokken is.

In het begin zie je nog de angst in Pauls ogen: zal hij wegkomen met zijn oplichterij? Hij loopt schichtig rond en verbergt zich het liefst op zijn hotelkamer. Later gaat hij in zijn eigen leugens geloven en neemt hij meer risico. Hij charmeert de vrouwelijke burgemeester (Emmanuelle Devos) en wordt steeds meer de opzichter die hij eerst nog speelde. Gedreven zweept hij zijn mannen op de weg op tijd af te krijgen. Arbeid adelt.

Giannoli filmt de aanleg van de snelweg met veel visuele flair, bijna als een oude Russische, de arbeidersklasse bejubelende propagandafilm. Dat past wonderwel bij het schrijnende beeld dat hij van een dorp geeft dat door de moderne geglobaliseerde economie berooid is achtergelaten. Ze hebben geen verbinding met de rest van de wereld, bedrijven vertrokken om hun werk uit te besteden aan goedkope arbeidslanden en de beroepsbevolking is vergrijsd.

A l’origine is een fascinerende film die zowel een psychologische studie is van een man die zijn bedrog en mislukte leven onder ogen moet zien als een bespiegeling over de (gevolgen van de) economische crisis en de behoefte aan hoop. Het maakt niet uit dat die hoop vals is. Door deze hoop bloeit een hele dorpsgemeenschap weer op. Er komen betere tijden. Toch?

Regisseur/scenarist Xavier Giannoli brengt ook nog terloops een sterk metaforische laag aan. Als Paul aan het eind van de film wordt gevraagd waar de weg die hij met hulp van de halve dorpsgemeenschap aanlegde eigenlijk heen leidt, moet hij het antwoord schuldig blijven. Hij is een moderne Sisyphus. We werken ons dan wel kapot, maar waarvoor eigenlijk?