Wie wil nu niet zelf de regie over zijn leven en zijn werk?

Vorige week was een gedenkwaardige week, na de indringende hartekreet voor werk van duizenden mensen met een arbeidsbeperking in Ulft. Het was een hartstochtelijk pleidooi voor eigen regie over werk en leven van duizenden mensen met een pgb, een persoonsgebonden budget. Ik was erbij, in Ulft en bij het debat in Den Haag. Ik voelde mij tegelijkertijd enorm verbonden en vervreemd. Verbonden voelde ik me met deze mensen. Zij willen tegen de verdrukking in hun bijdrage leveren. Vervreemd voelde ik me van dit kabinet. Dat breekt de mogelijkheid voor eigen regie voor deze mensen juist af, onder het motto van eigen verantwoordelijkheid.

Het kabinet-Rutte staat met zijn rug naar de toekomst. Het stelt zich op als strenge saneerder en zaakwaarnemer van gevestigde belangen. Intussen loopt onze samenleving in toenemende mate vast. De oude instituties op de terreinen van arbeid, zorg en onderwijs zijn uitgewerkt. Zij houden mensen gevangen in afhankelijkheid – van een uitkering, of van instellingen die niet leveren wat mensen nodig hebben. Met de vergrijzingsgolf voor de deur hebben we juist iedereen nodig. We moeten iedereen naar hun vermogen inzetten.

De overheid zou daarom volop moeten inzetten op innovatie, op initiatieven van onderop, op eigen regie. Dit kabinet doet het tegenovergestelde. Het breekt de voorlopers van de nieuwe instituties voor de 21ste eeuw juist af. Het persoonsgebonden budget in de zorg, de persoonlijke reïntegratiebudgetten op de arbeidsmarkt en de rugzakjes in het onderwijs worden gedecimeerd. Krachtige, maar kwetsbare mensen wordt de mogelijkheid ontnomen om zelf de regie te voeren over hun werk en hun leven. De samenleving wordt in één klap teruggeworpen naar de twintigste eeuw.

Lange tijd streed de VVD zij aan zij met GroenLinks voor vernieuwing in de zorg. Samen constateerden we dat een groeiende groep mensen niet langer afhankelijk wilde zijn van de standaardinstellingszorg. De tijden, voorwaarden of wisselende personele bezetting komen niet tegemoet aan hun behoeften. Samen constateerden we ook dat de zorg goedkoper is als mensen dat zelf regelen. Dure overhead valt dan weg. Samen wilden we een aantal kinderziektes te lijf, zoals fraude via bemiddelingsbureaus. Die moeten zo snel mogelijk worden ontmanteld.

Het argument dat premier Rutte vorige week in het debat inbracht om nu opeens fors in het pgb te snoeien, was flinterdun. De pgb’s zijn nu eenmaal het probleem, zei hij. Ze stijgen met wel 23 procent per jaar. De zorg in natura doet het, met 5 procent, veel rustiger aan.

Selectief shoppen in statistieken, noemen we dat. Wie achter die percentages naar de harde euro’s kijkt, krijgt een heel ander beeld. In de afgelopen tien jaar is het budget voor de pgb’s gestegen met ruim 2 miljard euro (van 130 miljoen tot 2,2 miljard). De zorg in natura is in diezelfde tijd gestegen met maar liefst 10,5 miljard euro (van 10,9 naar 21,4 miljard).

Wie de relevante feiten tot zich laat doordringen, kan maar tot één conclusie komen – de zorg in natura is het probleem. Die conclusie staat natuurlijk haaks op de keiharde voorwaarde van de PVV om juist meer geld te sluizen naar de zorginstellingen.

Wat Griekenland en de eurocrisis betreft, kan Rutte de PVV confronteren met het verwijt van fact free politics. Wat de zorg betreft, is die ruimte daarentegen dichtgetimmerd in het gedoogakkoord. Rutte rest hem niks anders dan terugvallen op een door hemzelf verfoeide stijl. Het is geen wonder dat hij er in het debat van vorige week niet helemaal lekker bij zat.

How to tackle fact free politics?, vroeg ik laatst aan Bill Clinton. Ik mocht hem in Achlum de hand schudden. Never stop dialogue, zei hij. Hij vertelde dat hij een doorbraak over het Braziliaanse regenwoud had geforceerd door gezworen vijanden om tafel te krijgen.

Ik ga de pen zo neerleggen. Dit is mijn laatste bijdrage op deze plaats. Rekent u maar dat ik, met de wijze woorden van Clinton in mijn achterhoofd, nooit de feiten en het gesproken woord de rug zal toekeren. Het was me een genoegen.

Jolande Sap is fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer. Zij schreef deze column om beurten met Martin Bosma (PVV) en Ton Elias (VVD).