Ron Boszhard staat niet alleen

Morgen beslist de rechter of de VARA-gids Ron Boszhard mag afbeelden als Mladic. Volgens de jurisprudentie maakt de presentator een kans om de zaak te winnen.

Mag je TROS-presentator Ron Boszhard afbeelden in de kleding van Servische generaal Mladic? De VARA Gids vindt van wel. Ze plaatsten er zelfs een nepcitaat bij van Boszhard, waardoor het leek alsof hij zelf had meegewerkt: „Ik wilde graag een keer als oorlogsmisdadiger op de foto. Begrijp me niet verkeerd. Ik vind oorlogsmisdaden heel erg. Ik zou zoiets zelf nooit doen, genocide bijvoorbeeld’.De VARA vindt het geoorloofde satire. De boze Boszhard en de TROS stapten naar de rechter, die morgen uitspraak doet.

Maakt Boszhard een kans? Hij is niet de eerste BN’er die wordt bespot en de strijd aangaat over satire in het grijze gebied tussen vrije meningsuiting en smaad. En ook niet de eerste die gelijk zou krijgen van de rechter.

In de door Boszhard aangespannen procedure stelt de VARA dat bekende Nederlanders over een dikkere huid moeten beschikken dan ‘de man op straat’. Maar eerdere uitspraken laten zien: er zijn grenzen. Vooral als de satire de persoonlijke integriteit van het slachtoffer ongefundeerd in twijfel trekt of als de betrokkene ongenuanceerd en soms zonder enige aanleiding in verband wordt gebracht met seks of oorlogsmisdaden, wil de rechter nog wel eens oordelen dat de satire of karikatuur te ver gaat. Wat dat betreft zijn de voortekenen voor Boszhard en de TROS misschien niet zo ongunstig.

Meestal gaat het om een BN’er in een seksueel actieve rol: als prostituee, groupie of pornoacteur.

Als VARA-presentatrice Sonja Barend in januari 1977 het weekblad Nieuwe Revu in de kiosk ziet liggen, schrikt zij zich een hoedje. Op het omslag van het blad staat een tekening van haar, half ontkleed, met daarbij de tekst: ‘Slagpin uit oude seksbommen’. Barend pikt het niet en spant een rechtszaak aan. De rechter stelt haar in het gelijk. Volgens hem tast het omslag de persoonlijke integriteit van de presentatrice aan. De tv-programma’s van Sonja Barend roepen geen enkele associatie op met „ontkleed presenteren of seks”, aldus de rechter in 1977. Nieuwe Revu moet rectificeren.

Halverwege de jaren 90 stapt Neelie Kroes naar de rechter als het Rotterdams Dagblad een weinig vleiende spotprent van haar publiceert. De tekening bevat een karikatuur van Kroes, uitgedost als prostituee. Met het plaatje wil tekenaar Theo Gootjes de indruk wekken dat Kroes zich als minister van Verkeer en Waterstaat heeft verrijkt bij de steunverlening van het in opspraak geraakte afvalverwerkingsbedrijf TCR. Hoewel het belang van de vrijheid van meningsuiting, zeker bij politieke tekeningen, volgens de rechter om een grote terughoudendheid vraagt, is de krant hier toch te ver gegaan. „Door Kroes uit te beelden als lichtzinnige vrouw [….] van wie de bovenbenen zijn getatoeëerd met de aanduiding dat zij van geld én van TCR houdt […] wordt de suggestie gewekt dat zij zich uit persoonlijk winstbejag voor haar gunsten heeft laten betalen. Dat is onzorgvuldig jegens Kroes,” aldus de rechter, die verdere publicatie van de tekening verbiedt.

En je hebt niet eens plaatje nodig om toch van een onrechtmatige satire te spreken. Zo wordt Metro-journalist Luuk Koelman In 2003 door de rechter stevig op zijn vingers getikt wegens een column waarin hij Gretta Duisenberg, activiste voor de rechten van Palestijnse zaak, neerzet als een groupie die op zoek is naar intiem contact met de Palestijnse leider Yasser Arafat. In het stukje beschrijft Koelman hoe Arafat rilt bij de gedachte aan intiem contact met deze ‘heks’. Dat zou de gruwelijkste beproeving uit zijn leven zijn, nog erger dan een Israëlische vergeldingsaanval, aldus Koelman in zijn column.

Volgens de rechter zijn de bewoordingen nodeloos grievend en slechts bedoeld om Duisenberg te kwetsen. Koelman overschrijdt bovendien een grens door een „vergelijking te treffen waartoe de feiten in redelijkheid geen aanleiding geven”. Koelman moet zijn column van het web verwijderen en een rectificatie plaatsen.

Wie in dit rijtje niet mag ontbreken is toenmalig premier Balkenende, die zich In 2005 druk maakt over een in Amsterdam verspreide poster waarop hij met een onbekende vrouw in een compromitterende pose te zien is. Zonder toelichting beveelt de rechtbank van Amsterdam de makers van de poster het hoofd van Balkenende onmiddellijk onherkenbaar te maken op alle posters in de stad. De toenmalige premier krijgt een „Balkie” voor zijn ogen.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In Ron Boszhard staat niet alleen (15 juni, pag. 44) staat dat Luuk Koelman door de rechter „op zijn vingers is getikt” voor een column over Gretta Duisenberg. Hij is in 2003 veroordeeld door de Bredase rechtbank, maar de Amsterdamse rechtbank sprak hem in 2005 vrij.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In de rubriek Correcties en aanvullingen (17 juni, pagina 16) staat dat Luuk Koelman in 2005 werd vrijgesproken in een rechtszaak die was gevoerd naar aanleiding van een column die hij had geschreven over Gretta Duisenberg. Dit is niet juist. Koelman is in een civielrechtelijke zaak in het gelijk gesteld door de rechtbank.