Het sprekende silhouet is bij voorbaat verdacht

Toevallig moest ik weer even denken aan ‘heli-gate’ tijdens de uitzending van Spraakmakende zaken (IKON) over het verloop van de Arabische lente. Zou de onderste steen ooit nog boven komen over de mislukte Nederlandse evacuatie in het Libische Sirte?

Direct aansluitend werd ik op mijn wenken bediend door Nieuwsuur (NOS/NTR). Het was tot gisteren geen enkel journalistiek medium gelukt om het belangrijkste object van de operatie, de slechts bij zijn voornaam Paul aangeduide ingenieur van de firma Royal Haskoning, aan het praten te krijgen.

Streep aan de balk dus voor Nieuwsuur om hem eindelijk vragen te laten beantwoorden. Hij heeft nu ook een initiaal (‘Paul Z.’), maar wil nog steeds niet herkenbaar in beeld verschijnen. Wel onderwierp hij zich, onder garantie van anonimiteit, aan een lijst van 58 schriftelijke vragen, 89 als je alle subvragen meetelt.

De volledige vragen en antwoorden staan op de website van Nieuwsuur. Het levert niet echt groot nieuws op, ten opzichte van het feitenrelaas dat minister Hillen (Defensie, CDA) eerder aan de Tweede Kamer presenteerde. Nee, Paul deed echt niets anders in Sirte dan het superviseren van de bouw van een havendam. De belangrijkste primeur vormt zijn mededeling dat hij niet wist dat voor de landing van de helikopter geen toestemming was gegeven door de Libische autoriteiten. Had hij dat niet willen weten? „Geen commentaar”, zoals zijn antwoord luidt op veel van de 89 vragen. Dat geldt ook voor de vraag of de helikopter op de afgesproken plaats was geland.

Zijn werkgever, Erik Oostwegel, wil wel een vermoeden uitspreken waarom hij die vraag niet beantwoordt. Het zal wel loyaliteit zijn aan Defensie.

Wat hadden we graag de gezichtsuitdrukking gezien van de ingenieur bij het ontwijken van cruciale vragen. Dat is namelijk de unieke kracht van televisie, dat je door het beeld meer informatie krijgt dan alleen de tekst. Als dat voordeel om goede redenen niet benut kan worden, verandert het in een nadeel. Een silhouet met een vraagteken of een vervormde stem maakt iemand bij voorbaat verdacht en je kunt de waarde van een antwoord moeilijker beoordelen dan met het bijpassende gezicht in beeld.

De EO is de kampioen van de anonieme getuigen. Het is telkens een verrassing om te zien hoe een verdachte of een slachtoffer nu weer onherkenbaar gemaakt zal worden: op de rug, in het donker, met een pruik of zonnebril, met een lage, afgeknepen of piepstem.

Uitgesproken EO had gisteren een onderwerp over ouderen in verzorgingshuizen die door medebewoners worden gepest. ‘Mevrouw Kranenburg’ vertelde over haar uitsluiting, omdat ze zou stinken en katholiek is. Met een heel hoog stemmetje. Besloten was om tijdens haar verhaal een siervogel in het kooitje op haar kamer te tonen. Dat werkte onnodig koddig, alsof het dier zelf kwetterde.