Het Dorp van Mies is na bijna vijftig jaar op

Spraakmakend, toen: een wijk voor gehandicapten, betaald door heel Nederland. Nu wordt Het Dorp gesloopt. Er komen minder huizen terug, en niet-gehandicapten.

Het is behelpen in ‘Het Dorp van Mies’. De woningen zijn te klein geworden. De rolstoelen van de lichamelijk gehandicapte bewoners worden geavanceerder en breder. Neem de rolstoel van Tom Bentvelzen, aan de zijkant uitgerust met een robotarm. Hij kan nog maar net door de deur van zijn woning.

Sloop is onvermijdelijk, zegt Rob Hoogma, voorzitter van de raad van bestuur van zorginstelling Siza, eigenaar van Het Dorp, een wijk van Arnhem. Nieuwbouw is goedkoper dan renovatie. Het Dorp is bijna vijftig jaar; het gemiddelde zorggebouw gaat zo’n dertig jaar mee. De wijk is gebouwd met geld dat in 1962 bijeen werd gebracht tijdens de eerste grote inzamelingsactie op tv, gepresenteerd door Mies Bouwman. De marathonuitzending leverde 12 miljoen gulden op, daarna kwam nog 10 miljoen binnen.

Het Dorp telt 320 woningen. Bijzonder eraan is, naast die grote inzamelingsactie, dat het de eerste grootschalige woonvoorziening voor lichamelijk gehandicapten in Nederland was.

‘Heel Nederland’ heeft bijgedragen aan Het Dorp – zo voelde het. „Het is Het Dorp waarmee wij allen een band hebben”, luidt het commentaar bij de archiefbeelden. De opnames van een vermoeide Mies Bouwman met een grote bos rozen die geëmotioneerd het Nederlandse volk bedankt, zijn nog vaak vertoond. Jarenlang deden busladingen bezoekers Het Dorp aan. Ze wilden met eigen ogen zien hoe hun geld was besteed. Er bestonden zelfs ansichtkaarten met Groeten uit Het Dorp. Ze liggen nog in het archief van de instelling.

De woningen zijn intussen „sterk gedateerd”, zegt stedebouwkundige Andries Geerse uit Rotterdam, betrokken bij de vernieuwing. „De badkamers zijn te klein. De huizen hebben een lik verf nodig, voorzieningen zijn één voor één gesloten.” Een paar jaar geleden nog ging de kapperszaak dicht. Zorginstelling Siza spant zich in voor (her)opening van voorzieningen in Het Dorp. Er zitten nog steeds een supermarkt en een eetcafé. Siza is blij met de recente komst van een bakkerij, een huisartsenpraktijk en een apotheek.

En dan is er nog de eentonigheid. „Je kunt er gemakkelijk verdwalen. Ik heb er twee jaar over gedaan voordat ik de weg wist”, zegt voorzitter Hoogma.

Bewoner Tom Bentvelzen: „Het is hier een doolhof, ja. De voordeuren komen niet uit op straat, maar op een donkere gang. We kijken uit naar de sloop. Laat het maar gebeuren.” Zeventien jaar geleden verhuisde hij naar Het Dorp. Bentvelzen heeft een progressieve spierziekte.

Dat Het Dorp „zo’n fenomeen” is, gaf in het begin „een kleine ontwerpblokkade”, zegt stedebouwkundige Geerse. Maar nu zijn de plannen klaar. De bestemmingsplanprocedure wordt binnenkort in gang gezet. In 2013 begint naar verwachting de sloop. Siza wil zo’n 240 nieuwe woningen bouwen voor mensen met een lichamelijke beperking en 140 voor mensen zonder handicap.

De afgelopen jaren is het aantal woningen in Het Dorp, oorspronkelijk 440, al teruggebracht. Huizen werden samengevoegd om ze groter te maken. Tientallen bewoners gingen op andere plekken in Arnhem wonen. Bewoners die bleven, geven de voorkeur aan de beschutting van Het Dorp.

Geerse: „Minder cliënten, meer ruimte, is het idee. In de overige ruimte willen we anderen laten wonen. Geen villabewoners die in het groen willen wonen met een hek om hun huis, maar mensen die een meerwaarde zien in het samenleven met mensen met een handicap.” Tom Bentvelzen kijkt uit naar de nieuwkomers: „Ik hoop dat het levendiger wordt. Ik denk dat het de wijk aantrekkelijk zal maken.”

Geerse heeft geen moeite met sloop en nieuwbouw van de bijzondere wijk: „Nederland moet weten dat om trouw te blijven aan de ideeën van toen – emancipatie van en solidariteit met mensen met een handicap – er iets moet veranderen. In afzondering leven is niet van deze tijd. Deze mensen willen en kunnen middenin de samenleving staan.”