Een krat bier voor 8,33 euro? Te goedkoop

De burgemeester van Katwijk wilde drankmisbruik onder jongeren tegengaan, door de leeftijdsgrens voor verkoop van alcohol te verhogen naar 18. Maar de supermarkten werkten niet mee.

Burgemeester Jos Wienen van Katwijk kan zich er enorm over opwinden: jongeren van 16, 17 die met goedkope kratten bier door de supermarkt lopen. „Laatst zag ik in de Albert Heijn een aanbieding: 24 flesjes voor 8,33 euro. Met zo’n prijs maak je het minderjarigen wel héél makkelijk om alcohol te kopen.”

Vandaag vervolgt de Tweede Kamer het debat over een wetsvoorstel van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) en minister Opstelten (Veiligheid, VVD) om de alcoholconsumptie van jongeren terug te dringen. Uit recent onderzoek blijkt dat 684 minderjarigen vorig jaar in het ziekenhuis belandden met een alcoholvergiftiging. Hun gemiddelde leeftijd: vijftien jaar. „Nederlandse jongeren zijn de zuipschuiten van Europa”, concludeerde Joël Voordewind van de ChristenUnie gisteren tijdens het begin van het debat.

Wienen weet er alles van. In zijn middelgrote gemeente (62.000 inwoners) raakt jaarlijks een handvol jongeren door alcoholgebruik in coma. „De druk van leeftijdsgenoten om te drinken is groot”, weet hij uit ervaring. „Laatst gaf mijn dochter van zeventien een feest. Ze drinkt niet, maar kon zich niet voorstellen dat het gezellig zou worden als er geen alcohol werd geschonken.” Wienen hield voet bij stuk, maar het kostte hem moeite zijn dochter gerust te stellen.

Alcoholmisbruik bij jongeren kan tot langdurige alcoholverslaving en hersenschade leiden. Maar ook de omgeving heeft er last van: in Katwijk zorgen dronken jongeren voor veel overlast, vandalisme en criminaliteit. De gemeente stelde daarom twee ambtenaren aan die zich fulltime bezighouden met alcoholcontroles. Minderjarigen die op straat met alcohol worden betrapt, krijgen een leer- of werkstraf (boetes liggen volgens Wienen politiek gevoelig). En in supermarkten, slijterijen en horecagelegenheden wordt streng toegezien op naleving van de Drank- en Horecawet.

Het stringente beleid werpt vruchten af. Slaagde in 2007 nog 75 procent van de jongeren onder zestien jaar in Katwijk er in alcohol bij de slijterij te kopen, in 2010 was dat percentage gedaald tot 12 procent. Het maatschappelijk bewustzijn is gegroeid, blijkt uit een onderzoek van de gemeente. „Door regelmatige controles en bewustmaking van slijterijen en supermarkten is de verkoop van drank aan jongeren onder de zestien sterk teruggedrongen. In de horeca is dit resultaat iets moeilijker te behalen. Van de controles gaat wel een preventieve werking uit, maar er is nog geen duidelijke gedragsverandering opgetreden.”

Het liefst zou Wienen zien dat ook de leeftijdgrens voor het kopen van alcohol wordt verhoogd. Voor licht alcoholhoudende dranken ligt die grens nu bij zestien jaar, voor sterke dranken bij achttien jaar. Als het aan hem ligt wordt dat gelijk getrokken. Bij wijze van experiment sloot Wienen in 2004 een convenant met twintig drankverkopers in Katwijk om de minimumleeftijd omhoog te brengen naar achttien jaar. Maar het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), de brancheorganisatie van supermarkten, vreesde volgens hem grote financiële gevolgen. „Ze belden met de hoofdkantoren van Albert Heijn en Dirk van den Broek. Die verboden hun filiaalhouders aan het convenant deel te nemen.”

Het CBL zegt in een reactie dat vooral voor de praktische gevolgen werd gevreesd. „Het zaait verwarring als supermarkteigenaren in de ene gemeenten een leeftijdgrens van zestien moeten hanteren en in de andere een grens van achttien.”

Een verhoging van de leeftijdsgrens maakt in het huidige politieke klimaat weinig kans, denkt Wienen. Zelfs zijn eigen partij, het CDA, durft het niet aan. Ook een verbod op alcohol in supermarkten – zoals zijn collega in Urk voorstaat – acht hij „in het tolerante Nederland” niet reëel. Wienen verwacht meer van het ‘three strikes, you’re out’-principe, waarvan ChristenUnie, SP en GroenLinks zich gisteren in de Kamer voorstander toonden: winkeliers die drie keer in een jaar alcohol verkopen aan jongeren onder de zestien, moeten hun alcoholafdeling sluiten.

Op de vraag hoe zijn kruistocht tegen alcoholmisbruik moet worden verklaard, aarzelt de burgemeester. „Misschien heeft het wel met mijn vader te maken”, zegt hij. „Die had als huisarts een praktijk aan huis.” Als jongetje vergaapte Wienen zich aan de huilende patiënten die aanbelden. Dronken, vervuild, verward, eenzaam. „Dat heeft diepe indruk op mij gemaakt. Ik wens het niemand toe.”