De NAVO raakt in de versukkeling

Nederland heeft weer een militaire eenheid in Afghanistan. Het betreft 545 soldaten. Zij moeten in de betrekkelijk vredige provincie Kunduz mannen opleiden voor de oorlog. Zelf mogen zij niet vechten.

Ook in de strijd tegen kolonel Gaddafi blijven we meespreken. Onze F-16’s zullen pas in september worden teruggetrokken. Ze mogen niet bombarderen. Ze mogen alleen helpen bij de handhaving van het vliegverbod.

Zo blijven we onze onmisbaarheid bewijzen. Mij schieten een paar oer-Hollandse zegswijzen te binnen. Voor een dubbeltje op de eerste rang zitten, beter blo jan, dan dô jan en die mooie regels uit het gedicht van Willem Elsschot over de executie van Marinus van der Lubbe – Laat het stikken [...] in zijn helden als daar zijn Tromp, De Ruyter en Piet Hein. Toen hebben we ons ook niet gedragen naar de geest van de Vereenigde Oostindische Compagnie.

Laf is het niet. Een regering die geen invloed heeft op de manier waarop een oorlog wordt gevoerd en daarom weigert om soldaten naar het front te sturen, is niet laf, maar verstandig. Met deze tactiek bewijst het kabinet de minimale Nederlandse aanwezigheid met de maximale veiligheid voor de soldaten in twee richtingloze oorlogen.

In Brussel heeft vorige week de Amerikaanse minister Gates (Defensie) alle bondgenoten een schrobbering gegeven. Het ontbreekt de Europeanen aan politieke wil. Ze zijn te zuinig. Ze zijn te voorzichtig. De Verenigde Staten draaien op voor 75 procent van de defensiekosten. De Amerikaanse belastingbetaler krijgt hier genoeg van. De toekomst van de NAVO staat op het spel.

Ik ben zo vrij om de minister tegen te spreken. Al zolang het bondgenootschap bestaat, is Washington ontevreden geweest over de bijdrage van de Europeanen. Sharing the burden? Jawel, maar dat doen we het liefst zo min mogelijk. Eerst hebben de Amerikanen ons bevrijd van de nazi’s. Toen hebben ze West-Europa veertig jaar verdedigd tegen de Sovjetunie. Ten slotte hebben ze het oude continent verlost van de Joegoslavische burgeroorlogen. Door al die Amerikaanse inspanningen zijn we misschien een beetje verwend geraakt. Daarna is de volgende historische periode aangebroken, op 11 september 2001. Een nieuw soort oorlog bereikte het Amerikaanse continent.

Over de Europese solidariteit had Washington toen in eerste aanleg niet te klagen. De regering van president Bush jr. had alleen geen boodschap aan de NAVO. Eerst werd in Afghanistan afgerekend met Osama bin Laden en de Talibaan afgerekend. Toen die onderneming met de overwinning voltooid leek, kon de oorlog tegen Irak beginnen. Frankrijk en Duitsland waren tegen. Bush vormde de Coalition of the Willing. Met vergissingen, valse voorwendsels en regelrechte leugens werd de casus belli geconstrueerd. De aanval kon beginnen. Op 1 mei 2003 verklaarde de president de overwinning. Daarna is de oorlog pas goed begonnen. Haal ik hiermee ouwe koeien uit de sloot? Nee. Hier ligt de fundamentele oorzaak van het wantrouwen van de Europese bondgenoten jegens Amerika.

Obama heeft een puinhoop geërfd van zijn voorganger. In Irak heerst een soort vrede, maar het is nog altijd een failed nation. In Afghanistan wordt een uiterst kostbare oorlog gevoerd. Niemand in het Westen weet hoe die tot een goed einde kan worden gebracht. De Amerikaanse belastingbetaler mag ontevreden zijn over de bijdragen van de Europese bondgenoten, maar bijna tien jaar na 9/11 heeft hij genoeg van álle vergeefse oorlogen. Dat is niet de schuld van de Europeanen. Die weerzin komt op het conto van acht jaar Bush. Deze president en zijn neoconservatieve vrienden hebben ‘het machtigste bondgenootschap ter wereld’ consequent ondermijnd.

In deze wrakke toestand heeft het Westen zich laten verrassen door nieuwe wereldproblemen. Begin dit jaar werden we geconfronteerd met de Arabische Lente. Geen geheime dienst had deze revolte zien aankomen. De CIA was even verbaasd als de AIVD. Ongetwijfeld zal het Westen de landen die zichzelf hebben bevrijd, economische hulp geven. Nederland zal bijdragen.

De Lente is minder voorspoedig verlopen in Syrië en Libië . President Assad handhaaft zich met massamoorden. Doordat kolonel Gaddafi is blijven zitten en kennelijk nog genoeg aanhang heeft, is in Libië een burgeroorlog ontstaan. Met luchtaanvallen worden de opstandelingen gesteund door de NAVO. Amerika heeft de leiding overgelaten aan de Europese bondgenoten. Nederland bombardeert niet mee. Dat is inderdaad niet heldhaftig. Zouden onze F-16’s de doorslag hebben gegeven als dat wel zo was geweest? Daarop valt geen antwoord te geven. In elk geval denkt niemand eraan om de opstand te helpen met grondtroepen. Is dat laf? Nee. De Amerikanen hebben hun les in Irak en Afghanistan geleerd.

Gates heeft gelijk. De NAVO is in een deplorabele toestand. De oorzaak ligt in bijna tien jaar oorlog in Afghanistan. Eerst is de oorlog verwaarloosd. Daarna is hij experimenteel gevoerd, met het ene probeersel na het andere. Als de Amerikaanse regering en de kiezers het over iets eens zijn, dan is het dat ze daar weg willen.

Hoe moet dat? Een snel vertrek kan de nog altijd machtigste natie ter wereld zich niet veroorloven. De Afghaanse stammen en partijen weigeren van hun land een enigszins ordelijke staat te maken.

Op een andere manier begint Afghanistan op Vietnam te lijken. Dat is niet de schuld van de Europese NAVO-partners, maar het resultaat van tien jaar Amerikaans experimenteel wanbeheer.