De baas gaat voor de bijl: hier met die leasewagen!

Het is gratis en leerzaam, maar je krijgt er bij hogeschool Inholland geen diploma voor.

Het is een cursus terugvorderen van onterechte beloningen van ex-bestuurders. Niet alleen bij Inholland. Regering en parlement willen dat werkgevers in de financiële sector bedrieglijke bonussen van beleidsbepalers terugvorderen. Vooruitlopend daarop heeft de Tweede Kamer al een PVV-motie aangenomen om alle bonussen sinds 2008 bij financiële bedrijven met staatssteun weg te belasten.

Ooit was de slinkse bijstandsuitkering van de ‘kleine man’ het doelwit van opsporingsautoriteiten. Nu gaat de baas voor de bijl.

Met de invoering van de Balkenende-norm als ijkpunt voor beloningen in de semipublieke sector van onderwijs, gezondheidszorg, omroepen en woningcorporaties lopen bestuurders in de gaten.

De fusies, de schaalvergroting, de verkeerde voorbeelden in het bedrijfsleven en de gemakzucht van raden van toezicht om akkoord te gaan met salariseisen hebben de topbeloningen in de semipublieke sector stelselmatig opgedreven. Hoge beloningen zorgen voor grote ‘pensioengaten’ die gedicht moeten worden en voor hoge gouden handdrukken. Iedereen kan de bedragen lezen, dankzij de openbaarmaking van topbeloningen in jaarverslagen en op een lange lijst van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

In het onderwijs hebben minister Marja van Bijsterveldt (CDA) en staatssecretaris Halbe Zijlstra inmiddels een lijstje van personen en instellingen die geld moeten terugbetalen. Het gaat om bedragen tussen enkele tienduizenden euro’s en twee ton. Bij Inholland gaat het nu voor drie personen tezamen om ongeveer 180.000 euro aan accessoires voor lease-auto’s, een auto zelf, extra salaris, diverse vergoedingen en chauffeursdiensten. Eerder had het ministerie een gouden handdruk van 183.000 euro al teruggevorderd, dus dat kan niet nog eens.

Het terugvorderen van excessieve bedragen, zoals die 183.000 euro vertrekpremie, verloopt zo: het ministerie reduceert de subsidie aan de onderwijsinstelling met het teveel betaalde bedrag.

Da’s lekker makkelijk. De onderwijsinstelling kan vervolgens zelf twee dingen doen: het geld alsnog proberen te verhalen op de (ex)bestuurder of verlies nemen. De tweede optie is het meest populair en dat heeft Inholland met de 183.000 euro gouden handdruk ook gedaan. Deze keuze is voor mensen in de raad van toezicht rationeel: het scheelt (advocaat)kosten, je hoeft geen bewijsmateriaal te verzamelen, het voorkomt een moddergevecht en je ontloopt de kans op een publieke nederlaag bij de rechter. Het helpt ook niet als een of meer van dezelfde personen die in de raad van toezicht de beloningen regelden, vervolgens ook de rechtszaak moeten voeren.

Maar onmiddellijk bij elk schandaal boos geld terugvorderen moet maar liever geen automatisme zijn, bewijst staatssecretaris Zijlstra zelf in zijn Kamerbrief over Inholland. Hij erkent dat het „na zorgvuldige juridische consultatie” toch niet zinvol is om een andere gouden handdruk, die van ex-voorzitter Geert Dales, terug te vorderen, zoals Zijlstra eerst wilde.

Gelukkig komt het kabinet met twee structurele oplossingen tegen excessieve beloningen. In een nieuwe wet die semipublieke topbeloningen maximeert kan de minister zelf geld terugvorderen. Het is afwachten of zij effectiever is.

En het kabinet maximeert de beloningen. In het hbo is het voorstel maximaal 157.000 euro salaris voor bestuurders met een 4-jarig contract en een 40-urige werkweek. Dat kan best wat lager. Om te beginnen door de bonus die nog in het voorstel zit te schrappen.

MENNO TAMMINGA