China manoeuvreert rond de Zuid-Chinese Zee

Landen rond de Zuid-Chinese Zee betwisten elkaar al eeuwen de soevereiniteit over het gebied. China, de nieuwe regionale grootmacht, drijft de zaak nu op de spits.

In het territoriumconflict om de Zuid-Chinese Zee wordt zelfs het weerbericht ingezet. Afgelopen weekend kondigde het Filippijnse weerbureau Pagasa aan dat de naam Zuid-Chinese Zee niet langer opportuun is. De weermannen noemen het water ten westen van de archipel vanaf nu, in navolging van de regering, de West-Filippijnse Zee.

Het is een relatief onschuldige manoeuvre in het conflict, dat de afgelopen weken verder is geëscaleerd. Chinese schepen zouden van twee Vietnamese olie-exploratieschepen de kabels hebben doorgesneden. De Vietnamese regering reageerde woedend en stond zelfs toe dat Vietnamezen twee zondagen de straat opgingen om tegen de op een na grootste handelspartner te demonstreren. Het land hield maandag negen uur lang militaire oefeningen met echte munitie, voor haar eigen kust.

De Filippijnen klaagden twee weken geleden ook over agressie door China. Zij signaleerden dat een Chinees marineschip aan het strand van een van de onbewoonde eilanden binnen de Spratly-archipel palen had gebouwd, en bouwmateriaal had achtergelaten. Dat terwijl het eiland binnen de territoriale wateren (200 nautische mijl uit de kust) van de Filippijnen ligt. China reageerde dat Manila moet ophouden haar soevereiniteit te schenden met „onverantwoordelijke claims over de Zuid-Chinese Zee”.

Over de Zuid-Chinese Zee wordt al decennia gesteggeld, en daarbij geldt steeds meer: China tegen de rest. China claimt al sinds de 7de eeuw zeggenschap te hebben over zo goed als het hele zeegebied, inclusief de Paracel eilanden, die het sinds 1974 bezet houdt, en de Spratly archipel. Taiwan zegt hetzelfde. Vietnam – dat overigens al jaren spreekt van de Oostzee – zegt dat het sinds de 17de eeuw heeft geheerst over de twee onbewoonde archipels. De Filippijnen, Maleisië en Brunei claimen ieder het territorium en de eilanden binnen 200 nautische mijl van hun kust, waar ze volgens internationale afspraken recht op zouden hebben.

Voor de landen staat er veel op het spel. Zij vermoeden dat in het gebied rond de beide eilandenketens voor miljarden vaten olie en voor biljoenen kubieke meters gas aan reserves liggen. Daarbij is het een belangrijke zeeroute voor containerschepen, waarover zij geen zeggenschap willen verliezen. Ten slotte is het conflict vooral voor Vietnamezen ook een emotionele kwestie. Hun land heeft een duizendjarige bezetting en talloze invasies door China doorstaan, het afstaan van de eilanden voor de kust zou een nieuwe vernedering betekenen.

De landen kijken met angst en beven hoe China zijn marine verder opbouwt. Kort geleden maakte de grootmacht bekend dit jaar zijn eerste vliegdekschip te zullen testen. De Verenigde Staten vermoeden dat het land werkt aan langeafstandsraketten die een varend schip kunnen raken.

Niet voor niets reageerde Manila maandag opgelucht toen de Amerikaanse ambassadeur benadrukte dat de VS „altijd achter de Filippijnen zullen staan” en dat de landen strategische bondgenoten zijn. Volgens een verdrag uit 1951 schieten ze elkaar te hulp als ze worden aangevallen. Ook Vietnam zoekt met succes toenadering tot zijn vroegere vijand.

Dit tot irritatie van China, dat het conflict rechtstreeks met zijn zwakkere buurlanden wil uitvechten. Vorig jaar reageerde Peking woedend toen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton aanbood te bemiddelen. Staatskrant China Daily schreef vandaag in een commentaar dat wellicht „externe machten” Vietnam en de Filippijnen ertoe hebben aangezet om „moeilijk te gaan doen over de Zuid-Chinese Zee”. Voorlopig zal het onrustig blijven rond Zuid-Chinese Zee: de Fillippijnen hebben al manoeuvres aangekondigd, eind deze maand. Samen met de Verenigde Staten.