22.13 uur: volledige maansverduistering

Vanavond is er, voor de tweede keer in zes maanden, een totale maansverduistering. Net als in december vorig jaar is de timing een beetje ongelukkig. In Nederland speelt de eclips zich kort na zonsondergang af, wat het verschijnsel nogal doet verbleken. Ook de as van de recente vulkaanuitbarsting in IJsland kan het schouwspel verstoren.

Een totale maansverduistering ontstaat wanneer de maan vanaf de zon gezien achter de aarde langs schuift. Anders gezegd: wanneer zon, aarde en maan precies op één lijn staan. Als de aarde geen atmosfeer zou hebben, zou de maan op zo’n moment volledig verduisterd zijn. De lichtbreking in de aardatmosfeer zorgt er echter voor dat met name het rode deel van het zonlicht de maan toch weet te bereiken. Daardoor krijgt de maan een opvallend oranjerode kleur die vergelijkbaar is met die van de ondergaande zon.

Als de maan om 22.13 uur in het hart van de aardschaduw staat, is de zon pas een kwartier onder. De verduistering vindt dus zo ongeveer bij daglicht plaats. Daarbij komt dat de maan – ook tijdens het verdere verloop van de eclips – zeer laag staat. Het hemelverschijnsel zal daardoor alleen waarneembaar zijn bij heldere hemel en bij vrij zicht op de zuidoostelijke horizon.

Een complicerende factor is bovendien de toestand van de aardatmosfeer. Die is verstoord door het stof dat de IJslandse vulkaan Grímsvötn enkele weken geleden heeft uitgestoten. Hierdoor zou de eclips wel eens wat donkerder dan normaal kunnen zijn. Hoe dan ook zal de verduisterde maan beter zichtbaar zijn naarmate het meer gaat schemeren.

Even na 23.00 uur komt er een einde aan de totale fase van de eclips. Aan de linkerkant van de maan verschijnt dan eerst een heldere rand, die steeds verder aangroeit. Even na middernacht heeft de maan de aardschaduw verlaten. De rest van de nacht is – laag in het zuiden – sprake van een ‘gewone’ volle maan.

Op 10 december van dit jaar zal bij maansopkomst opnieuw een maansverduistering te zien zijn. Vanuit Nederland is daarvan echter alleen de eindfase waar te nemen. De volgende totale maansverduistering dient zich aan in 2015.