Strijd laait op in grensgebieden tussen Noord- en Zuid-Soedan

Met de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan in het verschiet is er een nieuwe golf van geweld en ontheemding in de grensgebieden tussen Noord- en Zuid-Soedan.

Het harde optreden van het Noord-Soedanese leger in de centrale regio Kordofan begint het karakter te krijgen van etnische zuiveringen tegen zwarte Afrikanen, zeggen internationale en Soedanese mensenrechtenorganisaties.

Er wordt hevig gevochten tussen eenheden van het Noord-Soedanese leger en voormalige rebellen van de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging (SPLM). Meer dan 50.000 burgers sloegen op de vlucht.

Aan de vooravond van de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan, op 9 juli, begonnen Noord-Soedanezen vorige maand met militaire acties in de grensregio’s. Eerst werd het zowel door Noord- als Zuid-Soedan opgeëiste Abyei door het noordelijke leger ingenomen en de zwart Afrikaanse bevolking verdreven.

Daarna volgde vorig weekeind de inval in Zuid-Kordofan. Ook in de regio Blue Nile maken de inwoners zich op voor strijd. Abyei, Zuid-Kordofan en Blue Nile worden deels bewoond door zwarte volkeren, maar ze kregen in tegenstelling tot Zuid-Soedan bij het vredespact van 2005 niet het recht zich af te scheiden.

Zuid-Kordofan ligt op de breuklijn tussen Noord- en Zuid-Soedan. Het gebied is cruciaal voor het noorden, want het herbergt de meeste olievelden in het noorden. Van de 2,5 miljoen inwoners zijn de meerderheid autochtone zwarte Nuba’s en een minderheid vormen de Arabische nomaden de Misseriya en de Hawazma. De Zuid-Soedanese bevrijdingsbeweging SPLM breidde in 1989 zijn gevechtsterrein uit naar de Nubabergen. Veel Nuba’s, boos over landroof en racisme, sloten zich aan bij deze strijd. De Arabische volkeren werden door het noordelijke leger ingezet tegen de SPLM.

Dezelfde groepen staan nu weer tegenover elkaar. Met zwaar materieel trokken ruim een week geleden de noordelijke soldaten Kadugli binnen, de regionale hoofdstad. Leden van de Volksdefensiestrijdkrachten (PDF), een paramilitaire militie, doen volgens ooggetuigen huiszoekingen en richten wegversperringen op. Doelwit van de acties zijn Nuba’s, veelal aanhangers van de SPLM. Volgens Human Rights Watch, Amnesty International en de Sudan Democracy First Group zijn door het noordelijke leger en PDF gearresteerde inwoners geëxecuteerd.

De meeste inwoners zijn gevlucht, anderen zoeken veiligheid bij het kampement van de Verenigde Naties iets buiten de stad. Volgens sommige berichten zijn enkele vluchtelingen bij het kamp door noordelijke soldaten gearresteerd en vermoord, zonder interventie van de Egyptische VN-soldaten. Buiten de stad vinden luchtaanvallen plaats.

De relaties tussen Noord- en door de SPLM bestuurde Zuid-Soedan zijn dicht bij een breekpunt gekomen. De Soedanese president Omar al-Bashir verordonneerde vorige maand dat op 1 juni alle SPLM-soldaten uit het noorden verdwenen moesten zijn.

De SPLM antwoordde dat ze geen zuidelijke soldaten meer in het noorden heeft en dat alle SPLM-troepen daar noordelingen zijn. De SPLM had tijdens de Noord-Zuid oorlog speciale divisies in de noordelijke gebieden Abyei, Blue Nile en de Nubabergen, bestaande uit goeddeels zwarte noorderlingen.

De gevolgen van de aanstaande scheiding lijken het ingrijpendst voor het noorden, dat zich opnieuw gaat inrichten. Eerder dit jaar verklaarde Bashir dat na de onafhankelijkheid van het zuiden er in het noorden „geen plaats meer zal zijn voor diversiteit van cultuur en etniciteit, dat sharia de belangrijkste leidraad van de grondwet zal zijn, en dat de islam de officiële religie wordt en Arabisch de officiële taal”.

Hoewel Noord-Soedan goeddeels wordt bewoond door gearabiseerde en Arabische volkeren, leven er in vele uithoeken zwarte, niet islamitische volkeren, zoals de Nuba’s.

De SPLM in Zuid-Soedan is niet betrokken bij de gevechten. Zij concentreert zich op de aanstaande onafhankelijkheid, tot ergernis van de SPLM-facties in Abyei en Kordofan, die zich in de steek gelaten voelen door hun zwarte broeders in het zuiden. Het lijkt erop dat het noorden Zuid-Soedan wil provoceren zich in de strijd te mengen, wat tot een grootschalige oorlog kan leiden.