Magische wereld van hele gewone dingen

ISAM is behalve de nieuwe plaat van Amon Tobin, ook een tentoonstelling en een adembenemende liveshow.

Tessa Farmer maakte bij elk nummer een sculptuur.

Amon Tobin noemt ISAM zijn „meest ambitieuze project tot nu toe” en „verreweg de spannendste ontwikkeling in mijn persoonlijke zoektocht naar controle over de natuur”. Het is niet alleen het achtste album van de Braziliaanse dj en producer, het is tevens een tentoonstelling van sprookjesachtige schoonheid en een optreden met adembenemende visuals dat morgen te zien en te horen is in De Melkweg in Amsterdam.

„Het idee achter dit project is om mijn muziek in verschillende contexten te plaatsen”, zegt Amon Tobin via de telefoon terwijl hij op zijn vlucht naar Berlijn wacht. „De muziek blijft hetzelfde, maar de omgeving waarin je die hoort niet. Ik ben geïnteresseerd in de verschillende manieren waarop mensen op mijn muziek reageren. Ik wil laten zien dat het goed is om flexibel te zijn in de manier waarop je mijn werk interpreteert.”

Laten we bij de muziek beginnen. Amon Tobin is altijd al een ambitieuze producer geweest. Sinds halverwege de jaren negentig brengt hij albums uit die qua complexiteit wedijveren met andere elektronische grootheden als Aphex Twin en Autechre. Hij is een sampletovenaar die geluiden uit de meest uiteenlopende bronnen haalt – drum-n-bass, jazz, hiphop, filmsoundtracks - en er duizelingwekkende klanklandschappen van maakt die zo surrealistisch zijn dat ze van een andere planeet lijken te komen.

„Ik begin altijd met een aantal dingen die ik wil onderzoeken”, vertelt hij, „bepaalde geluiden waar ik enthousiast van wordt, muzikale ideeën die ik midden in de nacht kreeg of technieken waar ik me nog niet bewust van was.” Voor ISAM wilde hij „audio-opnames van natuurlijke, simpele dingen - mijn eigen stem, een kat of een stoel – naar de synthetische wereld halen. Ik was op zoek naar de relatie tussen die twee dingen, naar de transformatie van geluid.”

Om dit te verwezenlijken heeft hij op de computer een instrument gebouwd dat nog niet bestond, maar dat hem in staat stelde om de opnames zo te bespelen en te vervormen totdat ze onherkenbaar werden. „Het is een geweldig futuristisch instrument, dat ik naïef en vrij slecht bespeel. Ik besteed de meeste aandacht aan het manipuleren van geluid. Ik heb bijvoorbeeld mijn eigen stem zo vervormd dat het vrouwelijke zangeressen werden, die in harmonie zingen.” Flarden daarvan zijn op ISAM terug te horen.

Amon Tobin praat in vrij abstracte termen over zijn muziek, maar dat wil niet zeggen dat ISAM onluisterbare geluidskunst is. Het album heeft een sprookjesachtige gratie. „Ik maak geen hoge kunst. Ik wordt niet gedreven door de noodzaak om een bepaal de filosofische of intellectuele aanname te verwezenlijken. Mijn muziek bestaat niet alleen uit futuristische experimenten, het is voor een groot deel gewoon nieuwsgierigheid.”

Dan de tentoonstelling: ISAM Control over Nature. Daarvoor werkte Tobin samen met de Britse kunstenares Tessa Farmer. Van organisch materiaal, zoals wortels, dode insecten en botten, maakt ze sprookjestaferelen van een morbide schoonheid. Dode insecten veranderen in elfachtige wezens, die een dodendans uitvoeren op het lichaam van een gestorven kat.

Tobin: „Ik kende haar werk van een geweldige tentoonstelling in een galerie in Londen. Ze doet iets totaal anders dan ik, maar de overeenkomst tussen ons werk is transformatie. Net als ik creëert Tessa magische werelden van tastbare voorwerpen die ze om zich heen heeft gevonden.”

Farmer heeft bij elke track van het album een sculptuur gemaakt. „Hij heeft me helemaal vrij gelaten”, zegt ze via de telefoon vanuit Londen. „Ik heb de muziek opgezet en stelde me er beelden bij voor. Mijn favoriete track was ‘Kitty Cat’ en ik had toevallig een gemummificeerde kat in mijn atelier liggen. Het paste perfect, zoals al ons werk eigenlijk een perfecte match is. Zijn surrealistische muziek laat horen hoe mijn werk klinkt. Mijn sculpturen zijn duistere sprookjes, die verbeelden hoe een kind de wereld ontdekt en erachter komt dat niet alles zo lief en mooi is als het dacht.” De tentoonstelling is nog tot eind juni te zien en te horen in l’Espace Art Roch in Parijs.

Toen het album en de tentoonstelling af waren, moest het album nog vertaald worden naar de derde context: het podium. Dat is bij elektronische muziek knap lastig. Amon Tobin: „Het is bij elk album weer een opgave. ISAM is te complex voor een dj-set. Elektronische muziek is studiomuziek en niet gemaakt voor een optreden. Vaak kijk je naar niets, veel producers worstelen daarmee.”

Visuals zijn dan een uitkomst. Maar Amon Tobin heeft nog een extra probleem: zijn muziek is zo complex en surrealistisch dat die makkelijk elke lichtshow overweldigt. Daarom heeft hij de hulp ingeroepen van Blasthaus, een productiebedrijf uit San Francisco dat werkt op het snijvlak van kunst, technologie en nieuwe media. Blasthaus heeft honderden interactieve sculpturen, robotkunstwerken, multimedia-installaties en podiumontwerpen gemaakt voor tentoonstellingen, festivals en optredens.

Voor Amon Tobin heeft Blasthaus een grote toren gebouwd van kubussen. Die fungeren als driedimensionale schermen waar beelden op geprojecteerd kunnen worden, waardoor er een enorme perceptie van diepte ontstaat. Vervolgens heeft Tobin een storyboard gemaakt voor de visuals. „Veel lichtshows zijn mooi, maar ze vertellen geen verhaal. Ik wilde het album visueel vertalen naar het podium, met een losse narratieve structuur. Ook hierbij zocht ik naar raakvlakken tussen de natuurlijke en synthetische wereld. Het moest geen dancefeest worden.”

In de grootste kubus in het midden van de toren zit Amon Tobin achter de knoppen. „Ik zit niet achter een grote piano of zo. Er is een restrictie bij elektronische muziek, maar ik ben zo flexibel mogelijk. Ik heb veel research gedaan, want de timing was essentieel. Ik kan geluidsfragmenten aanzetten en manipuleren en dat heeft weer invloed op de beelden die je ziet. Mijn bewegingen worden letterlijk vertaald naar beeld en geluid, en dat wordt uitvergroot op het podium.” Het resultaat is een overweldigend samenspel van licht en geluid.