Leuke wereldreis, maar wel illegaal

Het is een trend: ouders die hun kinderen mee op reis nemen en de leerplichtwet laten voor wat-ie is. „Ik vind dat ze best een jaar school kan missen.”

De reis begon in een backpackershotel in Buenos Aires. Elke ochtend kregen Bert Kamsteeg, Leony Coppens en hun zonen Luut (9) en Midas (7) Spaanse les. Daarna volgde een week in de bergen, waar de jongens na het ontbijt twee uur les kregen van hun ouders: taal, rekenen, biologie, geschiedenis en aardrijkskunde. ’s Middags gingen ze paardrijden of zwemmen in een rivier. Het ritme van ’s ochtends les, ’s middags avontuur hielden ze ook aan in Chili, Peru en de Verenigde Staten, waar ze met een camper van west naar oost trokken.

Vier maanden duurde hun wereldreis. Het was prachtig, maar ook illegaal. Luut en Midas vallen onder de leerplichtwet. Al mogen ouders van hun werkgever op ‘sabbatical’, hun kinderen moeten naar school. Ouders die hun kinderen toch meenemen, kunnen maximaal een maand celstraf of 3.800 euro boete krijgen.

Bert Kamsteeg (47, drummer) en Leony Coppens (44, hoofd behandeling in een kinderpsychiatrische polikliniek) zullen niet zeggen dat een wereldreis bij de opvoeding hoort – „je moet er ook maar de middelen voor hebben”. Maar vormend vinden ze het wel. „In het huidige politieke klimaat vind ik het ook wel belangrijk mijn kinderen bij te brengen dat er verschillende culturen zijn”, zegt Coppens.

De wereldreis bleek daarnaast weldadig voor het gezin. „Het bindt erg. Je hebt met zijn vieren zoveel indrukwekkende dingen gedaan en gezien.”

Landelijke cijfers ontbreken, maar er lijkt sprake van een trend. Dat steeds meer ouders – vooral hoogopgeleide – zich niet door de leerplichtwet laten weerhouden, blijkt bijvoorbeeld in de Yahoogroep ‘langdurig op reis met kinderen’. Sommigen calculeren de boete in, anderen proberen hem te ontlopen door de kinderen voor de duur van de reis uit te schrijven bij de gemeente, die de leerplichtwet handhaaft. Allemaal behandelen ze de wet als een lastige horde, niet als iets waaraan ze zich moeten onderwerpen.

Scholen vinden dat lang niet altijd erg. Een vrouw die eind dit jaar drie maanden door Thailand gaat reizen, krijgt van de school van haar dochter alle medewerking, vertelt ze in de Yahoogroep. De directrice stelt voor de reis voor de leerplichtambtenaar te verzwijgen en het meisje bij een eventuele controle gauw ziek te melden voor die dag of die week.

Ook de school van Luut en Midas reageerde enthousiast op het reisplan, maar zei hun afwezigheid wel te moeten melden, omdat ze anders een boete kan krijgen. Kamsteeg en Coppens bespraken met de leerkrachten hoe ze ervoor konden zorgen dat de jongens goed bij zouden blijven. Ook tijdens de reis was er regelmatig overleg. Na terugkeer bleken ze niet achterop te zijn geraakt. Maar de leerplichtambtenaar van de gemeente Den Haag had hun verzoek om vrijstelling toen al lang afgewezen. Vorige week kregen ze te horen dat ze na de zomer voor de rechter moeten verschijnen.

Hoewel ze van tevoren wisten dat dit zou kunnen gebeuren, vinden ze het niet redelijk. Ze vinden het scheef dat kinderen wel een vrijstelling krijgen als ouders voor hun werk naar het buitenland moeten, en ze vinden het niet terecht dat het positieve oordeel van de school niet in de besluitvorming is betrokken. „Het kost de staat veel geld om deze procedure met ons te doorlopen”, zegt Leony Coppens. „Voor dat geld zou je ook kunnen onderzoeken of het goed is voor onze kinderen.”

Bert Kamsteeg: „Niet meteen zeggen: ‘Het kan niet’. Doorvragen.”

Coppens: „Het enige wat wij horen is: er zijn regeltjes en die moeten worden uitgevoerd. Dat stuit tegen de borst.”

Bureau Leerplicht van de gemeente Den Haag geeft als enig commentaar dat „de wet dit niet toestaat”.

Directeur Wiely Hendricks van de stichting De Haagse Scholen, waar de school van Luut en Midas onder valt, zegt te begrijpen dat de gemeente soms anders oordeelt dan de school. „De precedentwerking is een groot effect. Als deze wens bij veel ouders leeft, zullen veel verzoeken volgen, en worden onderwijsprocessen ingrijpend verstoord.” Hendricks vindt vier maanden afwezigheid in het algemeen ook te lang. „De terugval is afhankelijk van het lesaanbod gedurende deze maanden. Maar dat kan en zal nooit gelijkwaardig zijn aan het schoolaanbod.”

Ook bij de rechter hoeven ouders niet te rekenen op begrip. In januari legde de kantonrechter in Den Bosch twee ouders ieder een boete van 1.000 euro op, waarvan 500 voorwaardelijk, omdat ze met hun kinderen van 4 en 6 jaar drie maanden met een camper door Nieuw-Zeeland hadden gereisd. Ze hadden hun kinderen uitgeschreven bij de gemeente, maar volgens de rechter bleef de woonplaats van de ouders bepalend. Het maakte ook geen indruk dat de kinderen tijdens de reis les kregen via de Wereldschool in Lelystad, een gesubsidieerde instelling die lesprogramma’s verzorgt voor Nederlandstalige kinderen in het buitenland. De Wereldschool is geen school in de zin van de Leerplichtwet, stelde de rechter in navolging van de onderwijsinspectie.

Het kan ook anders lopen. Kunstenares Barbara Röling uit Lelystad reisde met man, zoon Ezra (2) en dochter Zazou van zes een jaar door het Midden-Oosten. Zazou kreeg ook les via de Wereldschool en de leerplichtambtenaar van Lelystad vond het prima.

Ook Röling vindt dat wereldreizen met kinderen van geval tot geval moeten worden bekeken. „Er zijn meerdere manieren van educatie. Als ouders zelf een goede opleiding hebben, snap ik het probleem niet. Een kind krijgt op zo’n reis 1-op-1 onderwijs in plaats van met 26 in een klas. Daar is ook iets voor te zeggen.”

Zij en haar man willen weer op wereldreis als Zazou 12 is. „Dan is ze klaar met de lagere school. Ik vind dat ze dan best een jaar school kan missen om op andere manieren kennis op te doen.”