Klap komt hard aan bij Tryater

Regionaal theater

Tryater verliest zijn subsidie. Terwijl het Friese gezelschap gold als voorbeeld van hoe het moet.

Dertig procent aan eigen inkomsten, 50.000 bezoekers per jaar, een sterke inbedding in de regio, en bovendien hoge artistieke prestaties.

Tryater, het oudste theatergezelschap van Nederland, voldoet aan alle vereiste criteria, vertelt zakelijk leider Siart Smit. „We doen alles goed. Als we in de Randstad in het Nederlands zouden spelen was er niks aan de hand.”

Nu wil staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur, VVD) de 1,8 miljoen subsidie aan het enige Friestalige theatergezelschap van Nederland volledig schrappen. En dat is niet alleen teleurstellend, maar ook bizar, meent artistiek leider Ira Judkovskaja. „De expertise die we hier in 45 jaar hebben opgebouwd wordt zo aan de kant geschoven”, vertelt ze in de lichte kantoorruimte in het monumentale gebouw van Tryater in Leeuwarden.

Tryater gold al vele jaren als „het best denkbare voorbeeld” van regionaal theater, zoals de Raad voor Cultuur het ooit al eens verwoordde. „Er werd zelfs gesproken van tryaterisering”, zegt Judkovskaja. Het gezelschap is met optredens en uitvoeringen te vinden in dorpshuizen en sporthallen, in reguliere theaters en op locatie. Met klassieke stukken (recent Macbeth), grensoverschrijdende producties en ook experimenteel toneel. „Sommige bezoekers komen al dertig jaar naar voorstellingen van Tryater kijken. Juist omdat ze iedere keer weer door ons verrast willen worden.”

Voor het culturele klimaat van Friesland en daarbuiten is Tryater van onmisbaar belang, onderstrepen Siart Smit en Ira Judkovskaja. „Twee jaar geleden zijn we een eigen interne opleiding begonnen. We werken samen met schrijvers, vormgevers, muzikanten, geven ook technische adviezen.”

Maar staatssecretaris Zijlstra en de andere bewindslieden van het Kabinet-Rutte vinden dat Tryater geen nationaal belang heeft. Dat stoort de artistiek leider Judkovskaja. „Daarmee zeg je dat onze 50.000 bezoekers niet van nationaal belang zijn.”

Tryater speelt overigens ook buiten Friesland. „We hebben net vijf verschillende voorstellingen in Amsterdam gespeeld”, zegt Judkovskaja. Zakelijk directeur Smit vindt dat Tryater groot onrecht wordt aangedaan. Want Fries is niet alleen de tweede rijkstaal, Nederland ondertekende ook nog eens het Handvest voor Minderheidstalen.

De leiding van Tryater hadden de bui al zien hangen, na een gesprek met de Raad voor Cultuur vorig jaar oktober. „Ze hadden geen besef van wat we deden en ook geen interesse.” In april adviseerde de raad het kabinet de subsidie te beëindigen. „Terwijl ze hier niet eens zijn wezen kijken.” Het hardnekkige vooroordeel dat „we hier wat stukjes tussen de koeien opvoeren”, moet Judkovskaja voortdurend bestrijden. „Nederland heeft met de Friese cultuur een bijzondere rijkdom. Taal en cultuur bepalen onze identiteit. Bizar dat het kabinet dit niet ziet.” Smit: „De boeren zitten in de Randstad. Wat die niet kennen, vreten ze niet.”

Als Tryater geen subsidie meer krijgt moet het per productie aankloppen bij het Fonds voor de Podiumkunsten. „Dan valt onze diepe vertakking met de cultuur in Friesland weg. Alsof je een oude eik velt en alles er omheen meetrekt.”

Judkovskaja voert een „dubbele strijd”. „We moeten het belang van de podiumkunsten aantonen en strijden tegen de in zichzelf gekeerde Randstedelijke opvattingen over kunst.” Ze wil niet vooruitlopen op een afgeslankt Tryater. „We blijven hoe dan ook theater maken. Er is een brede lobby van Friese bestuurders en kamerleden die ons steunt.“

Smit pakt een stapel protestbrieven die sympathisanten de afgelopen dagen naar de Tweede Kamerfracties stuurden. „Als we het even niet meer zien zitten, pakken we die”, zegt hij. „Tryater is onmisbaar voor de Nederlandse cultuurwereld”, schrijft iemand in zo’n brief.