Italië volgt niet langer 'toverfluit' van Berlusconi

De Italiaanse kiezers hebben premier Silvio Berlusconi een zware slag toegebracht door vier wetsvoorstellen in een referendum te verwerpen. „Zijn toverfluit is stuk.”

De Italianen hebben hun premier Silvio Berlusconi de tweede electorale klap in korte tijd bezorgd. Bij referenda, gisteren en eergisteren, stemden ze massaal tegen vier wetten van zijn regering. De uitslag komt bovenop het gevoelige verlies van Berlusconi’s partij bij lokale verkiezingen, twee weken geleden.

Een enorme meerderheid van 95 procent sprak zich uit tegen kernenergie, tegen twee wetten over de privatisering van de drinkwatervoorziening én tegen de verordening die het Berlusconi nog immer mogelijk maakt weg te blijven van zittingen van zijn strafprocessen.

Berlusconi reageerde voor zijn doen opvallend ingehouden op de uitslagen. In een schriftelijke verklaring stelde hij dat de hoge opkomst van 57 procent illustreert dat Italianen „willen meebeslissen over de toekomst”. „De regering en het parlement hebben nu de plicht om de uitslag van deze referenda volledig te respecteren.”

Zowel Berlusconi als zijn coalitiepartner Umberto Bossi van de Lega Nord hadde Italianen opgeroepen niet te gaan stemmen voor dit referendum. Ze wilden voorkomen dat het quorum van 50 procent plus een zou worden gehaald. Hun oproep is massaal genegeerd en voor het eerst in zestien jaar behaalde een referendum de geldigheidsdrempel.

De Italianen stemden vóór de voortzetting van een moratorium op kernenergie, dat na de ramp in Tsjernobyl in 1986 werd ingesteld en dat de regering-Berlusconi wilde beëindigen. De referendumcampagne werd gedomineerd door de kernramp van dit jaar in Japan. Na Fukushima is Italië, na Zwitserland en Duitsland, het derde Europese land dat atoomenergie vaarwel zegt.

De afwijzing van de privatisering van de watervoorziening is een financiële tegenslag voor de regering. Uit aquaducten lekt meer dan de helft van het drinkwater weg. De 65 miljard euro die de komende dertig jaar nodig is voor onderhoud, kan nu moeilijker worden gefinancierd.

De kiezers gaven Berlusconi verder de boodschap dat hij gewoon aanwezig behoort te zijn bij zittingen in vier rechtszaken. Hij wordt vervolgd wegens onder meer machtsmisbruik, fraude en het aanzetten tot prostitutie van de minderjarige Ruby. Berlusconi, bang voor imagoschade, ontweek tot dusver meestal de beklaagdenbank.

Maar de volksraadpleging ging over meer dan alleen de afzonderlijke thema’s. Vanaf gisteren weet de regeringscoalitie dat ze de Italianen aan het kwijtraken is, schrijft commentator Massimo Franco in de liberale krant Corriere della Sera. „De toverfluit is stuk. Na twintig jaar weigeren de Italianen de muziek van Berlusconi te volgen”, schrijft de oppositiekrant la Repubblica.

„Het betreft de tweede dreun in twee weken”, constateert Roberto Calderoli, Lega Nord-minister van Institutionele Vereenvoudiging, refererend aan de nederlagen van Berlusconi bij de gemeenteraadsverkiezingen in Milaan en Napels. De Lega Nord kondigde gisteren aan dat Bossi dit weekeinde tijdens een grote bijeenkomst extra eisen zal stellen aan voortzetting van de coalitie. Die eisen „zijn bedoeld om een derde dreun te voorkomen”, aldus Calderoli, die doelde op een mogelijke val van de regering.

Al sinds de desastreus verlopen gemeenteraadsverkiezingen oefent de Lega Nord druk uit op minister Giulio Tremonti van Economische Zaken, die Italië met zijn strenge begrotingspolitiek tot nu toe bewaarde voor een Grieks economisch scenario. De Lega eist nu snelle belastingverlagingen. Diverse commentatoren denken dat de Lega Nord doelbewust moeilijk te realiseren eisen zal stellen aan Berlusconi, om zo een alibi te creëren om de coalitie de rug toe te keren. Berlusconi heeft diezelfde zorg, maar is vastbesloten door te vechten. Tijdens een persconferentie gisteren met de Israëlische premier Netanyahu maakte hij alvast een afspraak voor volgend jaar – daarmee de suggestie wekkend dat hij dan nog premier zal zijn.

In een poging de stemming erin te houden draaide hij zich om naar een gigantisch schilderij achter hem, met veel licht verhuld bloot. „Dit is Boenga Boenga anno 1811”, zo maakte hij Netanyahu aan het lachen.