Er komt een 'verboden toegang'-bord boven Nederland

Dat minister Leers (CDA, immigratie) van illegaliteit een overtreding maakt en geen misdrijf is juridisch en politiek een groot verschil.

Medeplichtigheid aan een overtreding is niet strafbaar. En dus zijn de hulpverleners aan illegalen en uitgeprocedeerden van een zorg verlost.

Een overtreding is een lichtere inbreuk op de wet. Zoals lopen op pas ingezaaid gras (art. 460 !). Het mag niet, maar het kan iedereen ‘overkomen’. Het OM doet overtredingen meestal zelf af. De rechter komt in actie als de burger bezwaar maakt tegen het voorstel van de officier een bedragje te betalen. Opzet of ‘poging tot’ bestaan bij overtredingen niet, net zo min als ‘medeplichtigheid’.

Overigens zijn ook buitenlandse bezoekers die per ongeluk hun visa laten verlopen illegaal. Dat varieert dus van je oom uit Amerika die te lang op bezoek is gebleven tot de Filippijnse promovendus in Delft. Politiek gaat de discussie alleen over ex-asielzoekers, tegen wie de PVV hard campagne voert. Door illegaal verblijf zelfstandig strafbaar te stellen is het buitenlander-zijn immers zèlf al bijna een vorm van criminaliteit. ‘Verboden toegang’ als nationale kernwaarde dus. De aankondiging dat de strafbaarstelling nu niet meer dan een overtreding wordt, is voor de PVV dan ook een tegenvaller.

Kamerlid Fritsma eiste meteen dat zo’n boete dan wel altijd met vreemdelingenbewaring gepaard moet gaan. Dat zou dan de eerste overtreding worden die steeds tot opsluiting leidt - om er zo via een omweg toch een soort misdrijf van te maken. De ‘vreemdelingenbewaring’ is een bestuurlijke maatregel, vergelijkbaar met een gebiedsverbod van de burgemeester of een meldplicht. Het wordt opgelegd aan illegalen die ongewenst zijn verklaard, bijvoorbeeld omdat ze een misdrijf pleegden of anderszins overlast hebben veroorzaakt. Zo’n 14 procent van de totale celcapaciteit wordt nu al voor deze groep gebruikt. Jaarlijks zitten er zo’n 2.000 illegalen in bewaring, voor perioden van zes tot maximaal 18 maanden.

De PVV-eis om àlle te bekeuren illegalen op te sluiten gaat ook verder dan het gedoogakkoord. Daarin staat dat de handhaving zich vooral moet richten „op criminele en overlast gevende personen met het oogmerk deze zo snel mogelijk het land uit te zetten.” Precies de huidige praktijk.

Strikt genomen voldoet Leers door er een overtreding van te maken aan de politieke afspraak illegaliteit strafbaar te stellen. Of het een lichte of zware bekeuring wordt kon nog niemand zeggen.

Folkert Jensma

Folkert Jensma is juridisch commentator voor NRC Handelsblad en nrc.next