Bloedige scheiding van twee staten

Noord-Soedan intensiveert de strijd langs de grens met het zuiden om olie veilig te stellen.

Critici van de Noord-Soedanese regering spreken over etnische zuiveringen.

Er is hevige strijd uitgebroken in de centrale regio Kordofan van Soedan. Eenheden van het Noord-Soedanese leger zijn slaags geraakt met voormalige rebellen van de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging (SPLM). Meer dan 50.000 burgers sloegen op de vlucht. Tegenstanders van de Noord-Soedanese regering spreken over etnische zuiveringen tegen zwarte burgers.

In het licht van de aanstaande onafhankelijkheid van Zuid-Soedan begonnen de Noord-Soedanezen vorige maand met militaire acties in de grensregio’s. Eerst werd de zowel door Noord- als Zuid-Soedan opgeëiste stad Abyei door het noordelijke leger ingenomen. Daarna volgde vorig weekeinde de inval in Zuid-Kordofan en ook in de regio Blue Nile maken de inwoners zich op voor strijd. Abyei, Zuid-Kordofan en Blue Nile worden deels bewoond door zwarte volkeren maar ze kregen in tegenstelling tot Zuid-Soedan bij het vredespact van 2005 niet het recht zich af te scheiden.

De strijd breidt zich snel uit. Waarnemers spreken van „een berekenende strategie” van de Noord-Soedanese president Omar al-Bashir. Doel is om zijn eigen positie en de olie-inkomsten veilig te stellen. Soedan produceert ruim 480.000 vaten olie per dag, maar hiervan komen nog geen 195.000 vaten uit de gebieden die binnenkort bij Noord-Soedan zullen horen. De meeste van deze noordelijke olievelden liggen in de deelstaat Zuid-Kordofan.

Zuid-Kordofan ligt op de breuklijn tussen Noord- en Zuid-Soedan. Van de 2,5 miljoen inwoners is de meerderheid autochtone zwarte Nuba’s en een minderheid vormt de Arabische nomaden. De Zuid-Soedanese bevrijdingsbeweging SPLM breidde in 1989 zijn gevechtsterrein uit naar de Nubabergen en veel Nuba’s die boos waren over landroof en racisme sloten zich aan bij deze strijd. De Arabische volkeren werden door het noordelijke leger ingezet tegen de SPLM.

Dezelfde gevechtsgroepen staan nu weer tegenover elkaar. Met zwaar materieel trokken ruim een week geleden de noordelijke soldaten Kadugli, de regionale hoofdstad, binnen. Ze probeerden bij Um Dorain SPLM soldaten te ontwapenen, waarna er gevechten uitbraken. Leden van de paramilitaire militie de Volksdefensiestrijdkrachten (PDF) doen volgens ooggetuigen huiszoekingen en richten wegversperringen op. Doelwit van de acties zijn Nuba’s, veelal aanhangers van het SPLM. Volgens Human Rights Watch en Amnesty International zijn enkele door het noordelijke leger en PDF gearresteerde inwoners geëxecuteerd.

De meeste inwoners zijn de hoofdstad ontvlucht, anderen zoeken veiligheid bij het VN-kamp iets buiten de stad. Volgens onbevestigde berichten zijn enkele van de vluchtelingen bij het VN-kamp door noordelijke soldaten gearresteerd en vermoord. Buiten de stad vinden luchtaanvallen plaats. Ook heeft de luchtmacht vrijdag bombardementen uitgevoerd op Zuid-Soedan, waar SPLM-troepen zijn samengetrokken.

De Soedanese president Omar Al-Bashir gaf vorige maand het bevel dat op 1 juni alle SPLM-soldaten uit het noorden verdwenen moeten zijn. De SPLM antwoordde dat ze geen zuidelijke soldaten meer in het noorden heeft gelegerd en dat alle SPLM-troepen daar noordelingen zijn. De SPLM had tijdens de Noord-Zuid-oorlog (1983-2005) speciale divisies in de noordelijke gebieden Abyei, Blue Nile en de Nubabergen, bestaande uit goeddeels zwarte noorderlingen.

Eerder dit jaar verklaarde Al-Bashir dat na de afscheiding van het zuiden er in het noorden „geen plaats meer zal zijn voor diversiteit van cultuur en etniciteit, dat sharia de belangrijkste leidraad van de grondwet zal zijn en dat islam de officiële religie wordt en Arabisch de officiële taal”. Hoewel Noord-Soedan goeddeels door gearabiseerde en Arabische volkeren wordt bewoond, leven er in vele uithoeken zwarte, niet-islamitische volkeren zoals de Nuba’s. Vanaf 1991 tot 1995 vond er een officieel door het noorden verklaarde heilige oorlog plaats tegen de Nuba’s, waarbij zij in veredelde gevangenkampen werden ondergebracht.

De SPLM in Zuid-Soedan is niet betrokken bij de gevechten en laat zich tot nu toe niet provoceren door het noorden. De SPLM concentreert zich op de onafhankelijkheid in juli, dit tot ergernis van de SPLM-facties in Abyei en Kordofan, die zich in de steek gelaten voelen door hun zwarte broeders in het zuiden. De SPLM-factie in Blue Nile roept de bewoners op zich voor te bereiden voor een aanval van de noordelijke troepen.