Stem uit de lucht klinkt in steeds minder talen

De Wereldomroep is niet de enige internationale omroep die moet bezuinigen. Elders in Europa speelt hetzelfde.

Ook zenders als BBC World Service, Voice of America, Radio France International (RFI) en Deutsche Welle zijn gedwongen zich te bezinnen op hun rol. De meeste wereldomroepen begonnen voor de Tweede Wereldoorlog als zender om de onderdanen overzee te bereiken. Denk aan Radio Kootwijk, het zenderpark voor Nederlands-Indië. De BBC World Service startte in 1932 (als BBC Empire Service) voor „mannen en vrouwen, zo afgesneden door sneeuw, woestijn of zee, dat alleen stemmen uit de lucht hen kunnen bereiken”, aldus de Britse koning George V in de eerste kersttoespraak ooit uitgezonden.

In de oorlog bleken de radiozenders een prima instrument om de vijand te bestoken met propaganda. Japan had bijvoorbeeld presentatrice ‘Tokyo Rose’ die zich in het Engels richtte tot Amerikaanse militairen. In Frankrijk werd de strijd ook gevoerd in de ether: Vichy had een zender, de Vrije Fransen van De Gaulle ook.

Vanaf de jaren vijftig werden de wereldomroepen een wapen in de Koude Oorlog. Radio Free Europe, een van de Amerikaanse internationale netwerken, werd onder meer betaald door de CIA.

Het einde van de Koude Oorlog dwong de zenders opnieuw na te denken over de toekomst. Luisteraars in Afrika, Latijns-Amerika en Azië werden belangrijker dan mensen in Europa. Ontwikkelingshulp via de ether. Propaganda was echter nooit ver weg. In 2004 begon president Bush nog een radiozender in het Arabisch, Al Hurra, om tegenwicht te bieden tegen Al Jazeera. Dat oogstte kritiek omdat men ook Hezbollah en Hamas aan het woord liet.

Wereldomroepen leken er de afgelopen jaren een wedstrijdje van te maken wie in de meeste (en meest exotische) talen uitzond. BBC World Service maakt op dit moment nog programma’s in 32 talen. Voice of America plus zijn zusternetwerken komen op 59 talen.

Op dit moment moeten veel wereldomroepen fors bezuinigen. Dat komt door druk op de uitgaven voor ontwikkelingshulp en door de opkomst van internet. Veel zenders staken kortegolfuitzendingen.

BBC World Service schrapt 650 van de 2.400 banen. Vijf van de 32 talen verdwijnen, waaronder Engels voor de Caraïben en Portugees voor Afrika. Zo zakt het aantal luisteraars van 180 naar 150 miljoen per week. BBC World Service kost 272 miljoen pond (306 miljoen euro) per jaar.

De Amerikaanse zenders krijgen dit jaar 748 miljoen dollar (517 miljoen euro) van de federale regering. Vorig jaar was dat nog 759 miljoen. Voice of America schrapt de meeste uitzendingen in het Chinees.

De Franse belastingbetaler is jaarlijks circa 150 miljoen euro kwijt aan RFI dat met name goed wordt beluisterd in de voormalige koloniën in Afrika. Ook RFI heeft de laatste jaren flink bezuinigd.

Deutsche Welle wil – net als andere wereldomroepen – meer geld besteden aan internet en mobiel. Per 1 juli vervallen uitzendingen in onder meer Hindi, Bulgaars en Roemeens. Per 1 november zwijgt Deutsche Welle goeddeels via de korte golf. Het budget in 2010 was 273 miljoen euro.

Nieuwe concurrentie komt uit Rusland, China en het Midden-Oosten. Al Jazeera, maar ook Russia Today en CCTV (China) willen een alternatief zijn voor de (tv-)uitzendingen van de oude wereldomroepen.