Microsoft moet het straks zonder de muis gaan redden

Softwarebedrijf Microsoft bereidt zich voor op een wereld zonder pc’s. Op de campus in Redmond, Washington werken 40.000 Microsofties aan nieuwe technologie om niet nog meer terrein op Apple en Google te verliezen.

Als een waanzinnige professor rent Stevie Bathiche van het ene onduidelijke apparaat naar het andere.

In zijn laboratorium op Microsofts hoofdkantoor in Redmond demonstreert de onderzoeker de bouwstenen van zijn Magic Window: „Een superplat, intelligent 3D-scherm waarmee je met mensen kunt communiceren alsof ze aan de andere kant van een raam staan.” De technologie hoort volgens Bathiche thuis in de schoolklas of vergaderzaal, voor realistische videoconferenties. „En het werkt!” 

Magic Window is nog toekomstmuziek, in werkelijkheid draait de wereld nog om Windows-pc’s. Nu nog wel. Maar in winkelcentrum Bellevue, vlakbij de Microsoft campus, is in één oogopslag te zien dat de toekomst van het grootste softwarebedrijf ter wereld verre van zeker is. Bij de Microsoft Store lopen meer medewerkers dan klanten rond. Twee deuren verderop, in de Apple Store, hangen de klanten met de benen buiten: Apple is cool en Microsoft is eh... Microsoft.

Decennia lang leek Microsoft een onaantastbaar imperium. Bijna alle personal computers die er op de wereld werden gemaakt, werden uitgerust met het besturingssysteem Windows en met softwarepakket Office. Oprichter Bill Gates werd de rijkste man op aarde. Microsoft kreeg miljardenboetes opgelegd wegens misbruik van de monopoliepositie. Maar het einde van het tijdperk van de pc lijkt aanstaande. Steeds meer consumenten kopen iPhones en iPads van Apple, en mobiele apparaten met Google Android er op. Mobiele telefoons en tablets, zo voorspellen velen, zullen de pc’s en laptops gaan vervangen. Wereldwijd kromp de pc-verkoop in het afgelopen kwartaal met 3 procent en in de VS zelfs met 10 procent. Tegelijkertijd groeit een nieuwe economie van mobiele apps en webdiensten, waar het niet meer Microsoft is dat de lakens uitdeelt.

De grote vraag is: Blijft het bedrijf teren op Windows? Of vindt Microsoft nieuwe manieren om relevant te blijven in het post-pc tijdperk?

De muis verdwijnt

Microsoft-oprichter Bill Gates sprak ooit de hoop uit dat er een computer zou komen staan in elk kantoor en elk huis. De nieuwe toekomstvisie is een nog ambitieuzer: elk gebouw verandert zelf in een computer – natuurlijk aangestuurd door Windows.

Het Envisioning Lab, midden op de Microsoft-campus, toont een brave new world waarin muren, ramen, meubels en elektronisch papier fungeren als digitaal bureaublad. Alles is draadloos verbonden, er is geen muis, geen toetsenbord of pc meer te bekennen: bediening gaat met handgebaren, spraakbesturing en aanraakschermen. 

Het Windows van de toekomst heeft geen pc meer nodig, zegt Craig Mundie, de baas van Microsofts onderzoeksafdeling en strateeg van het bedrijf: „We zitten in de belangrijkste transformatie van computertechnologie tot nu toe. De computer is straks geen los stuk gereedschap meer maar een helpende hand. En de bediening evolueert tot de manier waarop we zelf communiceren.”

Microsoft ontwikkelde Surface, de interactieve tafel die in 2008 op de markt kwam. Surface is een groot aanraakscherm dat ook kan ‘zien’ welke voorwerpen je erop legt. Uitvinder Stevie Bathiche:  „Toen we een eerste concept op een servetje tekenden, wilden we een scherm maken waarop kinderen samen een spel konden spelen. Het was bedoeld als consumentenproduct.” Maar tot nu toe vind je Surface alleen in een handvol winkels en kantoren. Ter vergelijking: Apple bedacht ook eigen multitouch techniek, stopte dat in iPhones en iPads en verkocht 200 miljoen van zulke gadgets.

Wat wel goed scoort is de Kinect- controller, waarvan Microsoft er in de eerste twee maand 10 miljoen verkocht. Deze uitbreiding op de Xbox-spelcomputer stelt gamers in staat om een spel te spelen zonder ingewikkelde commando’s. Wapperende handen en voeten, aangevuld met spraaktechnologie, zijn voldoende.

Kantoor in de wolken

In het post-pc tijdperk staan computerdata niet meer op de harde schijf, maar zweven ze in de ‘cloud’ – enorme servers, waarop klanten hun gegevens kunnen wegschrijven.

Het verplaatsen van software naar de virtuele wolk van webservers gebeurt in de hele industrie. Apple kondigde vorige week bijvoorbeeld nog zijn iCloud aan, de opvolger van weinig succesvolle webdiensten als .Mac en MobileMe. Microsoft zelf zit al jaren ‘in de wolken’ en verkoopt zelfs een Windows-versie voor datacentra: als software naar het web verdwijnt, dan gaat het besturingssysteem er gewoon achteraan.

Toch verdient Microsoft het meeste geld met het oude vertrouwde softwarepakket Office. Daar is de pc nog lang niet afgeschreven: 750 miljoen betalende gebruikers starten dagelijks hun emailprogramma Outlook op of schroeven een Powerpointpresentatie in elkaar, gewoon met muis en toetsenbord.

Wel verandert de manier waarop de software bij gebruikers komt. Office 365 is Microsofts antwoord op Google-webdiensten die Office beconcurreren. Office is ook online beschikbaar voor een paar euro per maand. Is dat geen bedreiging voor de grootste melkkoe? Takeshi Numoto, verantwoordelijk voor de Office-software, denkt van niet. „Office 365 is juist een groeimogelijkheid, omdat onze klanten nu lang wachten met upgraden naar nieuwe software. Onze grootste concurrenten zijn onze eigen oude producten.” De gebruikers van online versie van Office worden daarentegen automatisch up to date gehouden.

Numoto belooft dat er na Office 2010 opnieuw een ‘losse’ versie op de markt komt. Office levert Microsoft domweg nog te veel geld op om al te radicale stappen te ondernemen (ruim 5 miljard dollar – zo’n 3,5 miljard euro – in het afgelopen kwartaal, met een winstmarge van meer dan 60 procent).

In Redmond gaan ze nog steeds uit van de pc bij het ontwikkelen van hun software. Stappen zoals van concurrent Google, wiens besturingssysteem Chrome OS is gebouwd voor mobiel gebruik, gaat Takeshi Numoto te ver. „Er is wel een mobiele versie van Office 2010, maar de pc blijft voor ons het uitgangspunt.”

Blinde vlek

Toen Apple in 2007 de iPhone introduceerde verklaarde Microsofts bestuursvoorzitter Steve Ballmer lachend dat niemand een telefoon van 500 euro zonder toetsenbord zou willen kopen. Maar vanwege diezelfde iPhone moest Microsfoft een streep zetten door zijn vorige mobiele besturingssysteem, Windows Mobile. In plaats daarvan bouwde men in Redmond van de grond af een nieuwe iPhone-concurrent, Windows Phone 7.

Greg Sullivan, verantwoordelijk voor dit nieuwe mobiele besturingssysteem, verklaart de blinde vlek binnen Microsoft: „Vroeger was de smartphone een product voor de zakelijke markt en daarin hadden we met Windows Mobile een goed marktaandeel. Tegenwoordig komt de vernieuwing vooral van apparaten voor consumenten.” Die zien Microsoft-producten niet altijd zitten. Vorig jaar werden iPod-concurrent Zune en de achterhaalde Kin smartphone wegens gebrek aan succes van de markt gehaald.

Windows Phone 7 werd wel positief ontvangen, alleen vallen de verkoopcijfers in het niet bij die van Apple en Google. Microsoft maakt nu vaart met zijn mobiele strategie. Er gelden strenge eisen voor telefoonfabrikanten: dat geeft meer controle over hardware en software, net zoals Apple dat propageert. Alle medewerkers van Microsoft gebruiken nu verplicht een Windows Phone.

De aankoop van Skype en de nauwe samenwerking met Nokia bewijzen dat ook de hoogste regionen haast hebben. Microsoft zal Skype zo snel mogelijk integreren in zijn telefoons. Goedkoop chatten en bellen via internet is immers een belangrijk argument om over te stappen op een smartphone.

Eind dit jaar komt de eerste Nokia-telefoon met Windows uit en de banden met BlackBerryworden inniger. Het succes van Apple en Google veroordeelt de drie oudgedienden op de smartphonemarkt tot elkaar – er gaan zelfs geruchten dat Microsoft Nokia in zijn geheel wil overnemen. „Geen commentaar”, zegt Greg Sullivan. „Maar binnen twee of drie jaar zal Windows Phone 7 een belangrijke speler zijn.”

Ook Windows, dat aan de basis van Microsoft-imperium stond, ondergaat een ingrijpende transformatie. Microsoft zou zelfs overwegen om volgend jaar een eigen tablet op de markt te brengen. De prille testversie van Windows 8 die Microsoft toonde, kan ook met tablet-vriendelijke processors overweg en heeft hetzelfde beginscherm als Windows Phone 7. Dat is een kleine revolutie voor een bedrijf dat decennialang de positie van de Startknop van Windows onveranderd liet.

Het onderwerp tablets ligt echter gevoelig in Redmond. In 2001 kondigde Bill Gates het tablet-tijdperk aan met een speciale versie van Windows XP. Zijn toekomstvisie kwam uit. Alleen werd het tien jaar later. En staat er op die tablets geen Windows-logo, maar een appel. De versie van Bill Gates heeft een mooi plekje in het Microsoft-museum gekregen.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In de grafiek Aandeel Microsoft minder in trek (11 juni, Economie, pagina 5) ontbreekt de tijdlijn. Die had moeten staan op de horizontale as. De grafiek toont de koersontwikkeling sinds begin juni 2010.