Leven als God in Duitsland

De Pfalz wil ‘het Frankrijk van Duitsland’ zijn. Op zoek naar het mediterrane gehalte in het land van de reisjes langs de Rijn.

De Pfalz wil ‘het Frankrijk van Duitsland’ zijn. Interessant. Duitsers die hun bodem Gallisch aanprijzen. Een Fransman zou andersom zoiets nooit bedenken, maar die heeft dan ook zijn eigen joie de vivre.

Met „zijn blauwe hemel, glooiende heuvellandschap, amandelbomen en wijnstokken op leistenen terrassen” heeft Rijnland-Palts volgens het Duits Verkeersbureau „haast iets mediterraans”, dat weinig van doen heeft met „de belegen Rijntochtjes en hoempapavolksfeesten” waarmee het gebied doorgaans wordt geassocieerd.

De Pfalzers weten heus wel dat hun huizen en kastelen er op typisch Duitse wijze aangeharkter bij liggen dan aan de overzijde van de nabije grens, maar op het gebied van de wijn lopen ze achter. Spreek in de Pfalz de naam Liebfraumilch uit en kijk naar de reacties. Niet meer doen dus. De zoete Liebfraumilch heeft de Duitse witte wijn jarenlang verdacht gemaakt, men wil ervan af, de wijnboeren in de Pfalz zijn zich aan het emanciperen. Ze zijn op weg naar ‘het Frankrijk van Duitsland’.

Uitgedaagd door het Duits Verkeersbureau zoeken we la douce France in de Pfalz. We melden ons bij de uiterst Germaans ogende Jean (!) Stodden te Rech an der Ahr, winnaar van de wijnarchitectuurprijs 2010. Hij is een ‘Winzer’ (van vinitor – wijnboer) die rode wijn maakt. Hij doet in spätburgunder, de Franse pinot noir. Jean werkt louter met natuurlijke materialen.

In 2009 blijkt dit geen kunst te zijn geweest, het was ‘ein leichtes Jahr’. Goed wijnjaar dus, onthouden. Maar ook in het schwieriges 2010 zag hij af van chemische bijstand. De natuur moet het werk doen. De Winzer kan alleen maar helpen, bijvoorbeeld door de wijn in de goede vaten te bewaren. Jean wijst op een nieuw exemplaar van eikenhout – maximale vatenkwaliteit uit, jawel, de Franse Côte d’Or. Men gaat voor de hoogste kwaliteit, zegt Stodden. Maximal, und weiter nichts. Dat geeft Duits houvast.

De wijnboeren in Rijnland-Palts blijken bijzonder van de tongriem gesneden, ze ratelen als een Fransman. Dat geldt ook voor bedrijfsleider Andreas Schumann van het wijngoed Odinstal te Wachenheim – bron van de in het Kopenhaagse wereldrestaurant Noma geschonken witte Stufe 1- Riesling (19,50 euro per fles).

Brandnetelthee

Naast een bijgebouw stuit ik op een reuzenketel waarin brandnetelthee staat te trekken. Huh? Ook hier werkt men biologisch-dynamisch en worden de wijnranken met thee gesproeid. Helpt dat? De sympathieke Winzer zet uiteen dat door middel van die thee „informatie wordt medegedeeld aan de wijnstok, die daar haar eigen slimme conclusies uit trekt”. Ik trek mijn wenkbrauwen op. Dus thee van trage planten brengt de wijnstok op het idee het met de scheuten kalmpjes aan te doen? Juist. Bijzonder. Leerzaam zijn Schumanns geologische lessen. Bodem is bepalend voor de wijnsmaak. Leisteen, basalt, meer of minder klei. Het is een wetenschap.

Die wordt ook bedreven op het grote wijngoed Bürklin-Wolf, óók in Wachenheim. Waar we eerder begeesterde wijnboeren troffen, straalt hier alles zakelijkheid uit, en Groot-Duitse oudgeldstatus. Het is alsof ik een zondagochtendwijnsoap van de ZDF ben binnen gewandeld. Toch wordt ook door Bürklin- Wolf biodynamisch gewerkt, zoals tegenwoordig bijna overal in de Pfalz. Ik spoel een zevental eerste en grote cru’s door de mond, en papegaai wat net geleerde smaakoordelen na. „Beetje stenig”, „tikje vruchtachtig nog”, „lichtjes vet”. Nooit gedacht: ik blijk voor de vette wijn te gaan.

De naam Liebfraumilch hou ik voor me, als ik een gezelschap jonge wijnbouwhonden spreek. Aan dit vijftal ambitieuze Ibesheimse Winzer is weinig Frans, al beheert er eentje een helling net over de grens. Ze hebben zich verenigd in de groep Südpfalz Connexion, om samen sterk te staan. Het woord ‘biodynamisch’ valt opnieuw. Doen de heren aan Theespritzerei? Wis en zeker, alle vijf. Als ik bedenkelijk kijk, stelt men me gerust. Keine Sorge. Ik hoef maar aan één ding te denken: Wein muss Spaß machen.

De vijf Connexion-heren ijveren voor de Individualisierung der wijnen. Probleem is namelijk dat het Duitse Wijnbesluit nog steeds niet toelaat dat men delen van een wijnhelling (wijn van stokken boven links smaken heel anders dan beneden rechts) apart etiketteert. Dit stamt nog uit de donkere dagen waarin de Duitse wijnoverheden er goed aan meenden te doen een sloot aan gemiddelde eenheidswijn te produceren. Terwijl de moderne wijnboer juist wil pieken met zijn allerbeste wijn. Het verzet heeft resultaat. „We kunnen ons intussen met de Fransen meten”, zegt de grensoverschrijdende Winzer.

Zijn er meer Franse invloeden in de Pfalz te vinden? Misschien Asselheims Franse wijngaardslakkenfarm, waar tienduizenden stuks helix pomatia en helix aspersa worden gekweekt. Raszuiverheidsbewaring verzekerd. Bij de ene soort plonst het mannetje een kalkzwaard in een opening boven, de ander werkt met steken langs de zijkant. „C’est l’amour, wissen Sie”, meent de slakkenfokker.

Er zijn aanpalende attracties, zoals de mystieke colleges van azijnprofessor Georg Wiedemann, in de kelders van zijn Weinessiggut ‘Doktorenhof’ te Venningen. „Azijn verlaat het lichaam nóóit meer”, zegt hij verzaligd. „Gelukkig maar, het is zegenend.”

In Gleisweiler kun je slapen in een chambre d’hôte „wie in der Provence”. Het Herrenhaus Barthélemy heeft vooral een Zuid-Beierse uitstraling, maar dat geeft niet, want de gastvrouw is een schat, de kamers meten soms wel dertig vierkante meter en de gigantische klassieke tuin geeft uitzicht op de wijnstokken.

Varkensmaag

Metzgerei Hambel te Wachenheim is specialist op het gebied van – très Duits – Saumagen, varkensmagen. Volgens voormalig bonds- kanselier Helmut Kohl het culinaire summum. Varkensmaag gevuld met vlees, kruiden en pieperdelen is volgens hem bevorderend voor de internationale betrekkingen. Mitterrand en Thatcher ontkwamen er niet aan. Maar helaas bewees Metzgerei zich ook als specialist op het gebied van kruidenoverschot. Ook de, door mij als worstexpert onderzochte, droge worst vertoonde dezelfde makke.

Nabij Ahrweiler ligt een fascinerend KoudeOorlogmonument al even zwaar op de maag. Vijf minuten demonstratieopsluiting in deze in 1972 voltooide, 17 tunnelkilometers tellende Regierungsbunker en je hebt de eerste claustrofobenkramp.

Misschien dankzij de überdeutsche Saumagen, maar het Frankrijk-gehalte blijkt gaandeweg op de achtergrond te raken. Wat men hier ook allemaal met wijn doet, het is toch allemaal echt Duits. Ook de typisch Duitse gezondheidsmanie vinden we terug in het wijngebeuren. Zo wordt in Pfalz-brochures de zogenaamde Traubenkick aangeboden, een drogeborstelmassage met aansluitend thermaal- bad waarin ‘de beste streekdruiven’ drijven. Tevens kan men kiezen voor een troostende ganzkörpermassage met uitgelezen Ahr-Rotwein.

De Pfalz is verder uiterst bezienswaardig. Ook in historische zin. Burchten, steden, natuurschoon, alles zoals het hoort. Maar het is de wijn die er de mens doet leven als God in Duitsland.