Keiharde boodschap van Gates aan Europa

Nieuwsanalyse

Amerikaanse politici hebben Europese landen vaker gehekeld omdat ze niet meer bijdragen aan de NAVO. Maar nooit eerder was de kritiek zo hard als die van minister Gates.

Keihard was de boodschap die de Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates gisteren had voor de Europese NAVO-bondgenoten. De militair-politieke alliantie, al meer dan zestig jaar de pijler van de transatlantische betrekkingen, staat als het zo door gaat „een sombere, of zelfs deerniswekkende toekomst” te wachten.

Gates zei dat in een lezing die af en toe honend van toon was, na afloop van zijn laatste bijeenkomst met alle ministers van Defensie van de NAVO-lidstaten in Brussel. Eind deze maand treedt Gates na meer dan vier jaar af als minister. Zijn laatste grote politieke rede greep hij aan om lucht te geven aan de groeiende Amerikaanse frustratie over de Europeanen en hun geringe bereidheid te investeren in defensie en zich volwaardige militaire partners te tonen in lopende NAVO-operaties.

Het is niet nieuw dat Amerikaanse politici klagen dat de Europeanen te weinig financiële en militaire lasten dragen binnen het bondgenootschap. Gates zelf waarschuwde in 2008 al voor het ontstaan van een tweedeling binnen de alliantie, tussen landen die bereid zijn te vechten en landen die dat niet zijn.

Nu zei Gates: de situatie die ik toen vreesde is nu de werkelijkheid geworden – „en dat is onacceptabel”. Deze ongekend harde toon, en de dreigende toekomstvoorspelling die hij eraan verbond, waren wel nieuw.

Hoewel de bondgenoten van de VS op papier beschikken over twee miljoen manschappen in uniform, zei Gates, hebben ze in Afghanistan „moeite, soms wanhopig veel moeite” om 25.00 tot 40.000 man op de been te brengen. En bij de NAVO-operatie boven Libië, vervolgde hij, is „pijnlijk duidelijk geworden dat er vergelijkbare tekortkomingen zijn. Het machtigste militaire bondgenootschap in de geschiedenis”, zei hij smalend, „is nog maar elf weken bezig met een operatie tegen een slecht bewapend regime, en nu al beginnen sommige bondgenoten door hun munitie heen te raken, zodat het opnieuw aan de VS is om bij te springen.” Twee decennia na de val van de Muur neemt de animo in de VS om nog altijd op te draaien voor ruim driekwart van de NAVO-kosten sterk af.

Toch kan „de collectieve militaire irrelevantie” van de NAVO nog vermeden worden, volgens Gates. Maar dan moeten de lidstaten hun beleid wel bijsturen.

Deze krachtige berisping van de Europese bondgenoten markeert geen breuk binnen de alliantie, daarvoor is de NAVO voor de VS ondanks alles toch te belangrijk. Maar dat de nieuwe generatie Amerikaanse politici minder op Europa gericht is en meer vragen zal stellen bij de kosten van het bondgenootschap, is een waarschuwing die de Europeanen moeilijk in de wind kunnen slaan.