Een laagje retro

Instagram is de nieuwste app van iPhone om foto’s een ouderwets effect te geven. Met een beetje klooien lijken de vier miljoen gebruikers ineens fotograaf.

gaat binnenkort ongetwijfeld op vakantie. Grote kans dat u niet bezig bent met de toekomstige herinneringen aan uw trip, maar ik kan u alvast vertellen dat ze met behulp van een digitaal speeltje een stuk mooier worden. Ik kwam daar achter na een veredelde strandvakantie in Barcelona.

Twee weken lang wilde ik loskomen van de dagelijkse realiteit. De mailbox was verboden gebied, twitteren beperkte ik tot een minimum. Tóch raakte ik onverhoopt verslaafd aan een iPhone-app: Instagram. Dat is een applicatie waarmee je foto’s maakt en die vervolgens spectaculair verandert met slimme filters. Deze stuur je aan je online-vrienden door, die er op kunnen reageren. Ronduit verslavend. Ik stond met Instagram op en ging ermee naar bed. Instagram legt namelijk een prachtige laag over de werkelijkheid heen. Letterlijk.

Instagram heeft slechts een paar functies. De belangrijkste: je kan je foto een vintage-uitstraling geven. Voor een effect waar je vroeger naar verluidt chemicaliën, polaroid of overbelichting nodig had, klik je nu de filters ‘lomo-fi’, ‘poprocket’ of ‘gotham’ aan. Opeens ziet je foto er schitterend uit. Dit knutselwerkje deel je met Instagramvrienden, of stuur je door naar Twitter, Facebook of Tumblr.

Retro-applicaties zijn populair. De Kunsthal in Rotterdam wijdde onlangs een tentoonstelling aan de door iPhone-gegenereerde vintage-effecten. Ook amateurs mochten hun foto’s naar De Kunsthal sturen. Zo hebben iPhone-apps een democratiserende werking binnen de fotografie. Door slimme filters kunnen amateurs ook opeens meedoen.

In de Kunsthal lag de nadruk op de app Hipstamatic. De filters van Hipstamatic zijn artistiek verantwoorder, toch is de app minder populair dan Instagram. Dat komt omdat Instagram het delen van foto’s met vrienden veel makkelijker heeft gemaakt dan Hipstamatic. Op Instagram heb je een online hoekje waar het alleen om jouw foto’s gaat. De reacties van vrienden zijn verslavend.

Klooien

Mijn vriendin vond mijn vakantiebevlieging aandoenlijk: voor twintig volgers klooien met foto-effecten die iedereen over vijf jaar gedateerd vindt. Daar bracht ik de geweldige groeicijfers van Instagram tegenin; de service had na tien weken een miljoen gebruikers, een half jaar later drie miljoen en nu meer dan vier miljoen. Dat is een grotere groeispurt dan Twitter of Facebook ooit hebben gemaakt. Per seconde maken tien mensen over de hele wereld een foto met Instagram.

Had ik tijdens mijn vakantie twee maanden geleden nog twintig volgers, inmiddels zijn het er 160. Slimme bedrijven merken die groei op en maken al reclame op Instagram. Zo heeft het Britse modehuis Burberry 36.736 volgers. Die zien foto’s van modeshows, nieuwe accessoires, fotoshoots en snapshots van het Londense straatbeeld. Instagram is nu alleen nog beschikbaar voor mensen met een iPhone. Hoeveel groter wordt de service als álle smartphonebezitters ermee kunnen spelen?

Het mooiste aan Instagram is dat het mijn amateurisme heel goed weet te verbloemen. Ik kán helemaal niet fotograferen, maar door de filters lijkt het toch nog ergens op. Op het strand van Barcelona maakte een Berlusconi-look-a-like elke dag naakt een ronde. Ik legde die exhibitionist vast met de digitale zoomfunctie van m’n iPhone. Het resultaat: korrelig. Maar door het filter ‘Appolo’ leken de korreltjes opeens op streken van een kwast. „Net een schilderij”, schreef een bevriende modefotograaf in de reacties. Olé! Wat normaal een flutfoto was geweest, is dankzij Instagram een foto waar een professionele fotograaf je mee complimenteert.

En dat is niet alleen om de sociale erkenning fijn. Mijn vakantieherinneringen worden er ook beter door. Hoe mooier de foto, hoe mooier de herinnering. Hoe anders was dat vroeger. Toen je nog moest klooien met rolletjes, of een brakke digitale camera. Als ik een fotoboek opensla van een paar jaar geleden, zie ik foto’s van uitstapjes die ongetwijfeld fantastisch waren, maar die er door mijn slechte fototechniek niet uitzien.

Ik weet nu nog steeds niet hoe je de Sagrada Família goed vastlegt. Ik heb nooit les gekregen in lichtinval en sluitertijd. Instagram neemt die minpunten allemaal weg. Sterker nog, het maakt de foto’s zelfs mooier dan de werkelijkheid. Verkeerd licht gebruikt? Camera bewogen? Geen probleem! Er is altijd wel een filter die het weet te verbloemen, of beter, die het foutje weet om te vormen tot een uniek effect.

Op Twitter en Facebook volg ik mensen omdat ik ze ken, op Instagram volg ik mensen om de kwaliteit van wat ze publiceren. Je kan m’n beste vriend zijn, maar als je alleen oninteressante foto’s plaatst, ga ik je niet volgen. Op Twitter en Facebook is dat wel anders, daar luister ik gedwee naar het gekwetter van mijn intimi. Op Instagram zie ik mensen hun best doen de werkelijkheid mooier weer te geven dan die is. Mijn collega Arjan de Jongh fotografeert dagelijks de troosteloze Rotterdamse Alexanderpolder waar de redactie van NRC huist. Zelfs een natgeregend bushokje ziet er door het filter ‘X-Pro II’ uit als een kunstwerk. De wereld lijkt opeens zoveel mooier.

Toch heeft mijn vriendin een punt: over vijf jaar worden de filtereffecten wellicht als pure kitsch gezien. Een soort nostalgische nawee van een generatie die op het punt stond de fotografie van de toekomst te omarmen – 3D-foto’s, foto’s met geur, hologrammen – maar nog één keer de analoge fotografie wilde herbeleven.

Daar hebben de vier jonge mannen achter Instagram vast geen boodschap aan. Zij zijn elk goed voor een miljoen gebruikers. De makers hadden ooit een ingewikkelde netwerk-app in gedachten, maar kozen na maanden bouwen voor slechts één functie: foto’s delen. Vrijwel elk groot technologiebedrijf is ooit zo begonnen. In de tijd dat alle zoekmachines hysterisch volle pagina’s hadden, presenteerde Google zijn witte pagina’s. MySpace gaf gebruikers eindeloze mogelijkheden om hun profiel aan te passen, en toch stapten ze allemaal over naar het keurslijf van het simpele Facebook. Twitter begon als een uitgeklede smsfunctie.

„Binnen dertig seconden moet je een app leuk vinden”, zegt de bedenker van Instagram. Inderdaad. Ik wil een simpele service. Ik wil liefde op het eerste gezicht. Ik wil fantastische foto’s kunnen maken. En over een paar weken die prachtige Barcelona-foto’s er nog eens bij pakken, en denken: ‘wat hadden we het daar leuk’.