Zekerheden van Israël verdwijnen

Met de bestorming van grenzen van Israël en de bestandslijn met Syrië hebben Palestijnse demonstranten een nieuw tijdperk ingeluid.

Het rommelt dreigend rondom Israël. Zekerheden van een paar maanden geleden bestaan niet meer. De wereld was overzichtelijk: bedreigingen kwamen vanuit de Gazastrook (raketten), Iran (maakt misschien wel een atoombom). De Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever hielden zich relatief rustig. De noordgrenzen waren stil.

De afgelopen weken zijn deze zekerheden in rook opgegaan. Israël moet omgaan met een nieuwe werkelijkheid. Honderden Palestijnen probeerden nu al twee keer vanuit Syrië de bestandslijn met het Israëlische leger op de Golan over te steken. Afgelopen maand om de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948 te herdenken, afgelopen weekeinde om de Zesdaagse Oorlog van 1967 te markeren. Beide keren schoot het Israëlische leger de demonstranten terug. Er vielen vorige maand vier, en afgelopen weekeinde misschien meer dan twintig doden. De Syrische autoriteiten kwamen met dit aantal, het Israëlische leger noemt dat overdreven.

Het beeld van de lachende Palestijn Hassan Hijazi, die vorige maand doorwandelde over de bezette Golan, en liftte tot hij Jaffa had bereikt, is een unieke gebeurtenis in het Israëlische collectieve geheugen. „Het was mijn droom naar Jaffa, mijn moederland, te komen”, zei hij op de Israëlische televisie. „Ik was niet bang voor de Israëlische politie. Ik zat naast een soldaat, die was banger dan ik.”

De tocht van Hassan Hijazi kreeg veel aandacht in de Israëlische pers, mede omdat de reis symbool staat voor een nieuw tijdperk van verdwijnende zekerheden. Palestijnse vluchtelingen in Syrië en Libanon kunnen, gesteund door hun regeringen, iedere week de grens en bestandslijn proberen over te steken. De circa 4,5 miljoen Palestijnse vluchtelingen van de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948 en hun nakomelingen zijn wereldwijd weer onder de aandacht gekomen. Juist nu de Palestijnse Autoriteit in september bij de Verenigde Naties steun wil zoeken voor een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring hebben de Palestijnen een machtig wapen gekregen. De onrust in de Arabische wereld heeft de betogers geïnspireerd, of op zijn minst het idee gegeven dat de machtsstructuren broos zijn.

In Israël heersen ongemak en besluiteloosheid. „We zien een nieuwe vorm van verzet, waar Israël nog geen antwoord op heeft”, zegt Yehuda Ben Meir, onderminister van Buitenlandse Zaken in de kabinetten van Likud-premiers Menachem Begin en Yitzhak Shamir. „Beelden van Palestijnen die de Golan binnenlopen, zijn verontrustend voor veel Israëliërs. We kunnen snel de controle kwijtraken, zodra er volgende keer nog meer mensen komen.”

Militaire antwoorden zijn niet eenvoudig gevonden, zegt Ben Meir. Schieten op ongewapende demonstranten zal de wereld niet accepteren. Een einde aan de jarenlange rust tussen Israël en Syrië is evenmin aantrekkelijk. Het revisionisme uit de begintijd van het zionisme, een militante stroming die de laatste jaren dominanter is geworden in Israël, leert dat bedreigingen van buitenaf alleen bezworen kunnen worden met de tactiek van de IJzeren Muur: zorg dat je altijd als eerste slaat, en het hardst, dan laten tegenstanders het wel uit hun hoofd je nog eens lastig te vallen. Militair historicus Yosef Argaman riep deze week in de grootste betaalde krant van Israël, Yedioth Ahronoth, op deze doctrine los te laten. In plaats van een IJzeren Muur pleit Argaman voor een betonnen muur langs de noordelijke grens met Libanon, en langs de bestandslijn met Syrië op de Golan.

Het is een vaker toegepast middel tegen bedreigingen van buitenaf. Israël heeft een afscheiding langs en op de bezette Westelijke Jordaanoever gebouwd. Het is begonnen aan een muur langs de Egyptische grens. Gaza is al ommuurd. „Het zal er niet fraai uitzien”, aldus Argaman. „Het lijkt er dan op dat Israël zich afkeert van zijn buren, ogenschijnlijk niet gemotiveerd om een vreedzame oplossing te vinden.” Toch is zo’n muur de enige manier om herhalingen van de afgelopen weken te voorkomen, vindt de historicus.

Kritiek op deze houding kwam onder meer van oud-secretaris-generaal van Buitenlandse Zaken Alon Liel. Hij riep zijn regering deze week in een opiniestuk op haast te maken met vredesonderhandelingen met de Palestijnen. Alleen een Palestijnse staat zou de ramp waar Israël op afstevent, kunnen afwenden.

Ook columnist Larry Derfner, in The Jerusalem Post, hekelde de „Goliath-truc” van Israël. Derfner is somber gestemd. Een tsunami bedreigt Israël, schreef hij. „Schieten op ongewapende Palestijnen die naar onze grenzen toerennen, levert alleen maar meer begrafenissen op, meer martelaren, meer geestdrift, meer stormlopen op onze grenzen, meer Palestijns politiek momentum.”