Waarom krijg ik telkens een schok als ik iets aanraak?

Durf te vragen

In droge lucht worden voorwerpen veel sneller statisch, ook wijzelf.

Tak! Hoorbaar, zichtbaar en voelbaar springt er een klein vonkje over van de vingertop naar de deurknop. Het is de ontlading van statische elektriciteit die zich heeft opgebouwd in het lichaam. Bij koud, droog winterweer doet het zich vaker voor, binnenshuis versterkt door de extra droge lucht in onze cv-gestookte omgeving. Maar ook onder droge omstandigheden in de zomer worden we statisch. Bij droogte kan opgebouwde spanning minder goed weglekken.

Het menselijk lichaam werkt als een condensator, die lading verzamelt door het zogeheten tribo-elektrisch effect van verschillende materialen die elektronen uitwisselen. Dat kan al gebeuren door iets eenvoudigs als wandelen over een tapijt. Het al meer dan 25 jaar oude boekje Tot de vonken eraf vliegen dat TNO-ingenieurs schreven geeft daarover een heldere uitleg.

Het optillen en neerkomen van de voeten op het tapijt werkt dan als een pompmechanisme, bij iedere stap neemt de voet wat lading mee omhoog. Die zal zich snel over het lichaam verdelen omdat het een redelijk goede geleider is. Er is wat ontlading via de andere voet en wanneer dezelfde voet weer op de grond komt. Maar als de isolatie van de schoenzool en het tapijt voldoende is, zal het lichaam steeds verder opladen. „In feite hebben we hier te maken met een elektriseermachine in mensengedaante!”

Springen op een tapijt

Uit recente experimenten van Chinese onderzoekers blijkt dat over een tapijt rennen en vooral springen de opbouw van statische elektriciteit in het lichaam nog sneller kan opjagen.

Synthetische of wollen kleding (mutsen en sjaals in de winter!), lange, dunne haren en een droge huid versterken de opbouw van statische lading verder.

De spanning kan indrukwekkend hoog worden. Onder ‘ideale omstandigheden’ kan de gemeten spanning van de statische elektriciteit in een menselijk lijf wel oplopen tot 15.000 Volt, maar 5.000 Volt is een meer alledaagse waarde voor mensen die geplaagd worden door de stroomstootjes. Vanaf een potentiaalverschil van 2.000 volt merken mensen de ontladingen naar objecten of personen in hun omgeving op.

Er is een opmerkelijk verschil tussen vrouwen en mannen. Ten eerste in de elektrische capaciteit van het lichaam; vrouwen komen uit op 100 picofarad, mannen op het dubbele met uitschieters naar 400 picofarad. Lichaamsgrootte speelt daarbij een rol, maar ook de vochtverdeling. En van grote invloed is het type schoeisel en met name het soort zool. Hoe beter die isoleert, hoe sneller de staticiteit opbouwt. Per saldo zullen mannen dus minder snel ‘vonken’ dan vrouwen. Bovendien blijkt daarnaast, uit onderzoek uit de jaren zeventig van de vorige eeuw dat vrouwen ontladingsschokjes al eerder als onprettig ervaren dan mannen.

De optatertjes zijn voor zover bekend niet schadelijk voor de gezondheid, maar hinderlijk is het wel. Mensen die er veel last van hebben, durven op een gegeven moment niets meer aan te raken omdat ze bang zijn er weer van te schrikken.

De vonk zal overspringen waar de veldsterkte het grootst is. Dat is dus vaak een vingertop, of de getuite lippen die op het punt staan de partner te kussen. Gevoelige plekken. Het is wel te voorkomen door de lucht te bevochtigen of door je zelf te ontladen, bijvoorbeeld door een sleutel stevig in de hand te nemen en deze kort tegen een metalen deurkruk of kast te houden. Dan gaat de ontlading niet via de huid en is het pijnloos.