Ruzie Duitsers en ECB over eurocrisis

Jean-Claude Trichet schoof toch even ongemakkelijk in zijn stoel. De president van de Europese Centrale Bank stond gisteren opgewekt de pers te woord na afloop van de rentevergadering van het bestuur van de ECB. Maar toen de brief van de Duitse minister van Financiën Schäuble ter sprake kwam, moest hij even zijn woorden zoeken.

De rente in de eurozone gaat deze maand niet omhoog, begon Trichet. Geroutineerd legde hij de besluiten van de presidenten van de zeventien centrale banken van de eurozone uit. Gezien de oplopende inflatie blijft „strenge waakzaamheid geboden”, zei de Fransman, codetaal dat volgende maand de rente wordt verhoogd met een kwart procentpunt.

Tot zover Trichet op de automatische piloot. Schäuble schreef woensdag in een brief aan Trichet dat hij een voorstel had. Duitsland wil dat banken en pensioenfondsen die Griekse staatsobligaties bezitten mee moeten helpen het land er economisch bovenop te krijgen. Volgens de Duitse gedachte is het onverdedigbaar dat Griekenland met belastinggeld overeind gehouden wordt terwijl de financiële markten niet meebetalen.

Grieks staatspapier dat binnenkort afloopt wordt in het Duitse plan omgezet in nieuw papier met een looptijd van zeven jaar. Banken en pensioenfondsen moeten de oude voor de nieuwe obligaties te ruilen.

De ECB verwerpt dat plan en dat mocht Trichet uitleggen. „De ECB is tegen ieder plan waar private partijen op een niet-vrijwillige manier betrokken worden”, aldus Trichet. De ECB is ook tegen ieder plan dat als mogelijke reactie heeft dat de markten en kredietbeoordelaars Griekenland in surseance van betaling achten. Het omruilen van aflopende obligaties in nieuwe kan dat effect hebben, aangezien de inleg niet op het vooraf afgesproken moment wordt terugbetaald. De schuldenaar kan niet op tijd betalen en is dus failliet, kan de redenering zijn.

Kredietbeoordelaars zeiden gisteren dat het wellicht onmogelijk is obligaties te ruilen zonder op zijn minst deels een faillissement van Griekenland te ontketenen. Standard & Poor’s schrijft dat het een ruilactie ziet als een „beperkt faillissement”. De schuldenaar kiest ervoor sommige verplichtingen niet na te komen, terwijl andere schulden wel voldaan worden, aldus S&P. In 2003 gebruikte Uruguay zo’n obligatieruil om de schuldendruk te verlichten. Het land kreeg negatieve beoordelingen van kredietbeoordelaars, maar werd zwaar bestraft door financiële markten. Het land kon hetzelfde jaar nog kapitaal ophalen, iets wat Griekenland niet meer lukt wegens het gebrek aan vertrouwen. Cruciaal is wel dat een obligatieruil echt als vrijwillig wordt gezien.

De ECB vreest dat zelfs een beperkt faillissement van Griekenland een soortgelijke paniek veroorzaakt die ontstond na de val van zakenbank Lehman Brothers in september 2008. Banken wisten van elkaar niet hoe zo ervoor stonden. Trichet vindt dat de private sector wel kan bijdragen aan het herstel van de Griekse economie. „Van tijd tot tijd verbaas ik mij over hoe eng een bijdrage van de private sector wordt gedefinieerd”, aldus Trichet. Banken en pensioenfondsen kunnen volgens de ECB helpen met het privatiseren van staatsbedrijven. Ze kunnen belangen nemen in de nieuwe bedrijven. Ook kunnen ze in het algemeen investeren in de Griekse economie.

Het was een exercitie met een hoge moeilijkheidsgraad voor Trichet. Hij moet ruzie maken met Duitsland, het grootste euroland. Trichet probeerde gisteren een al te directe confrontatie met Duitsland uit de weg te gaan. Hij durfde Duitsland noch Schäuble bij naam te noemen. „Wij zijn niet in dialoog met één regering. De ECB voert een dialoog met zeventien regeringen in de eurogroep en 27 regeringen in de Europese raad van ministers van Financiën.”

Toch is het duidelijk dat de ruzie tussen Duitsland en de ECB verder oploopt. Zelfs als Duitsland de andere Europese overheden en de bezitters van Griekse obligaties weet te overtuigen dat omruilen nodig is, houdt de ECB haar poot stijf. „Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de ECB meedoet”, aldus Trichet.

De kritiek groeit dat de ECB weigert mee te werken aan een herstructurering omdat de centrale bank inmiddels een grote bezitter is van Griekse staatsobligaties. Analisten van zakenbanken schatten dat de ECB voor 40 tot 45 miljard euro Griekse schuld op de balans heeft staan. Daarnaast heeft de ECB voor miljarden Griekse obligaties en derivaten als onderpand voor noodleningen aan Griekse banken. Als die plots waardeloos worden omdat Griekenland als failliet wordt gezien, heeft de ECB zelf een gat in de balans.

De kans dat de ECB omvalt is uiterst klein. De ECB is onderdeel van een systeem. Als de kapitaalbuffers van de ECB in gevaar komen zijn er zeventien nationale centrale banken die de balans in Frankfurt kunnen versterken. Het is maar de vraag of Trichet met de pet rond wil in Europa. Hij deed op de persconferentie gisteren het eigenbelang van de ECB af als onzin. „De ECB is fier onafhankelijk. Wij laten ons nooit leiden door iets anders dan de belangen van landen van de eurozone”.

Bondskanselier Merkel en minister Schäuble kunnen niet tevreden zijn over de tegenstand van de ECB. Bij oprichting van de eurozone was het een Duitse eis dat het hoofdkantoor in Frankfurt zou komen. Met de komst van de euro nam de ECB de taak als hoeder van een sterke munt en bewaker van prijsstabiliteit over van de Bundesbank. De aanstaande renteverhoging is een goede manier voor de ECB om te laten zien dat de bank toch de Duitse belangen waarborgt en niet vooral gericht is op probleemlanden Portugal, Ierland en Griekenland. Zij verkeren in recessie en zitten helemaal niet te wachten op een hogere rente.

Op 20 juni vergaderen de Europese ministers van Financiën in Luxemburg. De ECB zal daar niet met een plan of proefballon komen. „De ECB ontwerpt helemaal niks”, zei Trichet. De schuldencrisis is veroorzaakt door overheden die te weinig begrotingsdiscipline toonden, dus het is aan overheden om de boel op te lossen. Trichet: „Dat is hun verantwoordelijkheid.”