Ontploffende elementen

Ik weet niks van Hassium. Kunnen we niet iets uit onze duim zuigen?” Een citaat uit de videoserie Periodic Table of Videos (PTOV), die in iedere episode een chemisch element behandelt. De verzuchting zit in de aflevering over element 108, dat genoemd is naar de Duitse deelstaat Hessen. PTOV wordt gemaakt door scheikundigen van de universiteit van Nottingham.

Vorige maand kreeg de reeks van het blad Science de maandelijkse Spore: Science Prize for Online Resources in Education. Winnaars mogen een stuk schrijven in het gezaghebbende tijdschrift. Dat verhaal verscheen op 27 mei en vertelt hoe een aardigheidje een wereldwijd succes werd.

Een succesfactor is de sterpresentator, een hoogleraar die een Einstein-achtig uiterlijk cultiveert, met een wijd uitstaande grijze krullebol. En dan heet hij ook nog Poliakoff – probeer dan maar eens niet ‘Prlwytskofsky’ te denken. Martyn Poliakoff is een van de auteurs van het artikel in Science en trouwens ook de man van de uitspraak waarmee dit stukje begon. Behalve hij verschijnen zeven Nottinghamse chemici regelmatig in beeld.

De andere auteur in Science is filmer Brady Haran, die in 2008 met het idee kwam en die de vorm ontwikkelde. Beter gezegd: het gebrek aan vorm. Er worden geen teksten geschreven, bloopers worden er niet uitgeknipt en een monoloog kan worden onderbroken door een vraag van Haran vanachter de camera.

Het resultaat is bijna een realityshow, stellen Poliakoff en Haran zelf vast, en daarin zijn geleerden meer bekenden van de kijker dan autoriteit. De aanpak valt in de smaak, bij jongetjes van zes evengoed als bij Nobelprijswinnaars. En het succes heeft geleid tot gebiedsuitbreiding. Toen medio 2008 alle 118 bekende elementen behandeld waren, begon het team doodleuk afleveringen opnieuw te maken die beter konden, er kwam een nieuwe serie over beroemde moleculen, en de natuurkundigen van Nottingham begonnen een eigen kanaal, Sixty Symbols.

Intussen zijn er vijftien miljoen video’s bekeken. De laatste tijd maakt PTOV reportages in het buitenland, zoals in Hessen of het Zweedse Ytterby (dat zijn naam gaf aan vier elementen: Erbium, Terbium, Yttrium en Ytterbium). Hoewel de makers alle sympathie verdienen, zijn lang niet alle filmpjes even sterk. Te vaak praat een chemicus minutenlang tegen de camera. Visuele hulpmiddelen zijn zelden bij de hand. Het camerawerk is soms storend slordig.

PTOV schittert als er demonstraties worden gegeven. Het hoeft niet altijd te ontploffen, al heeft dat in Nottingham wel de voorkeur. In de best bekeken video wordt een cheeseburger urenlang in zoutzuur gedompeld. Met een spectaculair smerig resultaat, dat ook de scheikundige van dienst compleet verrast.

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks