Morgen moet de lucht schoon zijn

Nederland kreeg uitstel, maar vanaf morgen gelden Europese normen voor schone lucht ook hier. Al is de vrees dat dat niet gaat lukken.

Kunnen we eindelijk schone lucht inademen? Vanaf morgen moet Nederland overal aan de Europese normen voor fijnstof voldoen. Maar de vraag is of dat gaat lukken.

Nederland strijdt al jaren voor een betere luchtkwaliteit. In 2009 kreeg het uitstel om de eisen te halen. Dat uitstel loopt voor fijnstof morgen af, voor de vermindering van stikstofdioxide is nog tot 2015 de tijd.

Vanaf morgen mag nergens meer dan 40 microgram fijnstof per kubieke meter in de lucht zitten, gemiddeld per jaar. Hoogstens 35 dagen per jaar mag de uitstoot 50 microgram zijn. In Leiden was die grens van 35 dagen eind mei al overschreden, Breda, Schiedam, Eindhoven en Den Haag komen in de buurt.

Nederland heeft nu nog geluk: de overschrijdingen van de afgelopen vijf maanden tellen niet mee omdat die nog onder het oude, soepelere regime vallen. Vanaf 11 juni staat de teller dus weer op nul.

Maar waarom zou de uitstoot nu ineens drastisch dalen? Zeker nu op veel snelwegen 130 mag worden gereden en er meer auto’s rijden. Verkeer, maar ook veehouderij zijn grote fijnstofbronnen. Donderdag heeft de Tweede Kamer een spoeddebat met staatssecretaris Atsma (Milieu, CDA).

Atsma zelf liet de afgelopen maanden weten zich geen zorgen te maken. In een Kamerbrief schreef hij vorige week nog dat de recente hoge uitstoot deels komt „doordat het relatief droog is geweest en er sprake was van veel oostenwind”. Hij wijst erop dat er de afgelopen jaren „een dalende trend” was. Er zijn meer optimisten. Zoals VVD-Kamerlid René Leegte: „We zullen hoogstens minimale overschrijdingen hebben. De lucht wordt snel schoner, omdat ook auto’s, bussen en vrachtwagens steeds schoner worden.”

Maar wat als de Europese normen niet worden gehaald? PvdA’er Diederik Samsom noemt het „een fors risico” dat werk aan wegen, bedrijventerreinen en nieuwbouwwijken moet stoppen omdat niet aan de normen wordt voldaan. Berucht voorbeeld: in 2007 werd de verbreding van de A4 bij Leiderdorp stilgelegd door de Raad van State na een procedure van Milieudefensie. Die organisatie onderzoekt nu opnieuw de mogelijkheden voor juridische strijd.

Volgens het kabinet biedt het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) uitkomst, met subsidies op roetfilters, snelheidsbeperkingen, milieuzones in binnensteden en autobussen op aardgas. Maar volgens juristen is het de vraag of die uitleg door de rechter wordt geaccepteerd. „Ik kan mij voorstellen dat milieuorganisaties een concreet project aan de rechter voorleggen”, zegt Chris Backes, hoogleraar bestuursrecht aan de universiteit van Maastricht en deskundige op het gebied van Europees milieurecht. Ook René Leegte ziet dat risico: „De rechter moet voldoende vertrouwen hebben dat we de doelen gaan halen.”

De kans is ook groot dat de Europese Commissie Nederland in gebreke stelt. Dat kan leiden tot een procedure bij het Europese Hof en een boete van honderden miljoenen euro’s. Europa bemoeit zich actief met luchtkwaliteit. Tegen een aantal landen loopt een procedure bij het hof, Slovenië is inmiddels veroordeeld.

Voorlopig heeft staatssecretaris Atsma de tijd aan kant. Pas in september 2012 rapporteert hij over het fijnstof dat dit jaar in de lucht zit. Die termijn is nog het ergste, vindt Samsom: „Eigenlijk kan de reactie van Brussel me geen moer schelen. Het gaat om de belofte over schone lucht die aan mensen is gedaan.”