'Wij voldoen aan onze doelstellingen'

De Europese Commissie denkt dat Spanje te optimistisch is over de verwachte economische groei. Volgens minister van Financiën Salgado zijn extra maatregelen voorbarig.

Als het vraaggesprek eigenlijk al is afgelopen, neemt Elena Salgado nog even het woord. De Spaanse minister van Financiën wil graag iets zeggen over haar Nederlandse collega Jan Kees de Jager. „Ik kan het goed met hem vinden. Hij kan aanstekelijk zijn, in de wijze waarop hij praat. Ik heb het idee, wanneer ik hem spreek, dat hij zijn mening over Spanje behoorlijk heeft bijgesteld. [...] Ik geloof dat we hem hebben kunnen overtuigen dat we daadwerkelijk de hervormingen doorvoeren die nodig zijn. Dat er geen enkele zorg is over Spanje.”

Eerder in het interview was Salgado gevraagd naar de opstelling van De Jager tijdens een cruciale eurotop, voorjaar 2010. Tijdens een weekeinde intensief vergaderen besloot Europa toen het euronoodfonds op te richten in een poging de rust in de muntunie terug te brengen. De Jager – toen nog waarnemend minister na de val van het laatste kabinet-Balkenende – eiste samen met Duitsland en Finland strengere bezuinigingen van Portugal en Spanje. De regering-Zapatero werd gedwongen 15 miljard euro extra te snijden en betaalde hiervoor in eigen land een hoge politieke prijs.

De wijze waarop De Jager de zuidelijke landen tijdens de top aansprak, viel in Madrid slecht. „Schofterig”, beschreef een bron binnen de centrale Banco de España de opstelling van Den Haag, daags na dat weekeinde. Salgado benadrukt echter dat ze ,,een zeer goede band” heeft met haar Nederlandse collega.

,,Over wat er die nacht gebeurd is, bestaan veel legendes. [...] Het belangrijkste van die top is niet wat er over Spanje, Portugal of andere landen gezegd werd, maar dat er een hulpmechanisme werd opgezet dat op solidariteit gebaseerd is. Iedereen kan er een beroep op doen. Ierland en Portugal hebben dat gedaan. [...] Wij verkeren in het geheel niet in de situatie dat we het nodig hebben.”

Toch wordt vooral in Noord-Europa die solidariteit met zuidelijke ‘probleemlanden’ steeds minder openlijk beleden. Verdere hulp aan Griekenland zou niet nodig zijn uit solidariteit, maar uit eigenbelang, stelt bijvoorbeeld Nederland. Ook Duitsland kritiseert het Zuiden steeds feller. Zo stelde de Duitse bondskanselier Angel Merkel vorige maand dat „men in landen als Spanje en Griekenland niet eerder met pensioen zou moeten kunnen gaan dan de Duitsers”. Ook zei ze „dat we geen muntunie kunnen hebben waar sommigen veel en anderen weinig vakantie hebben”.

Statistieken wijzen uit dat Merkels beschuldigingen ongefundeerd zijn waar het Spanje betreft. Waarom zegt Merkel dan zoiets? Salgado, een flauwe glimlach om de mond: „Tsja, er zijn momenten dat je dingen zegt voor binnenlandse consumptie en dit soort stereotypen gebruikt.” Voor het imago van Spanje is het schadelijk. Het maakt Salgado’s werk alleen maar moeilijker. „In de praktijk wel, ja. We hebben een document moeten laten uitgaan met de juiste cijfers. Gelukkig was het niet moeilijk deze uitspraken te weerleggen.”

Een van de lessen die Europa nu heeft getrokken uit de schuldencrisis is dat de Unie meer economische afstemming nodig heeft. Ook Spanje, sinds 1986 lid en altijd pro-Europees, pleitte enthousiast voor zo’n ‘economisch bestuur’. Maar toen de Europese Commissie in het kader hiervan eergisteren met aanbevelingen voor alle landen kwam, was het zelf een van de landen die het meest kritisch besproken werden. Brussel liet doorschemeren dat Madrid te rooskleurige groeiverwachtingen hanteert. Dit betekent dat de regering waarschijnlijk extra begrotingsmaatregelen moet nemen om in 2013 haar tekort onder de 3 procent van het bbp te krijgen.

Salgado interpreteert de betreffende paragraaf anders, zegt ze na hem te hebben voorgelezen. Brussel onderschrijft het Spaanse regeringsstandpunt juist, meent ze. „Vooralsnog voldoen we aan onze begrotingsdoelstellingen, dus momenteel overwegen we geen nieuwe maatregelen. Dat zullen we alleen doen als we van onze doelen mochten gaan afwijken.”

De Europese Commissie raadde de Spaanse regering nog veel meer aan. Dat ze snel de rigide structuur van cao’s wijzigt. Dat ze eind dit jaar kijkt of de recente arbeidsmarkthervorming niet scherper moet – de werkloosheid (nu 21,3 procent) blijft immers toenemen. En dat de aanpak om regionale spaarbanken (cajas) te laten fuseren twijfel zaait „over een effectieve en snelle herstructurering” van de sector. Dat werkgevers minder premie zouden kunnen afdragen, met een verhoging van de btw en accijns op energie om dat op te vangen.

Vooral de laatste twee voorstellen worden door Salgado ferm afgewezen. Over die cajas bestaat twijfel omdat sommige sterk getroffen zijn door het instorten van de huizenmarkt. Jarenlang was dit de motor van de economie. Spanje kon dankzij de euro goedkoop geld lenen en blies in tien jaar een enorme vastgoedzeepbel op. Deze knapte abrupt toen de mondiale kredietcrisis uitbrak. Zeker sinds de daaropvolgende Europese schuldencrisis zijn Spaanse overheden, banken en bedrijfsleven veel hogere rentes gaan betalen op de kapitaalmarkten. Dit voedt de twijfel of de cajas wel solvent kunnen blijven.

Salgado is het niet eens met de Europese kritiek op haar aanpak van de cajas. Ze verwacht veel van de strengere kapitaaleisen die aan cajas en banken zijn gesteld. Deze dwingen hen om meer als banken te gaan opereren. Zo zal half juli Bankia, een groep spaarbanken rond de grote Caja Madrid, de beurs op gaan, een gebeurtenis waarnaar in financiële kringen met spanning wordt uitgekeken.

Bijna tegelijkertijd zullen volgende maand ook de Europese bankenstresstests weer worden gepubliceerd. Salgado: „Dit zijn twee stappen die tezamen het vertrouwen in ons financiële stelsel zullen versterken.”

Waar geldschieters het risico van lenen aan Spanje eerst onderschatten, lijken ze dit nu soms te overschatten. Sommige economen bepleiten op deze overreactie te anticiperen. De markten zouden verrast moeten worden met een veel snellere en ambitieuzere hervormingsagenda dan ze verwachten, bijvoorbeeld aangaande de arbeidsmarkt.

Salgado is er geen voorstander van: „Voor ons is het belangrijkste dat de hervormingen met de grootst mogelijk politieke steun worden genomen. Wij zijn het enige land in Europa dat zijn pensioenstelsel heeft hervormd met instemming van de vakbonden. Dit heeft voor een socialistische regering duidelijk zijn waarde.”