Superscherpe hemelfoto's vanaf Chileense berg

Het kostte tijd. De eerste telescoopspiegel kwam in gruzelementen aan in Chili. Daarna vertoonde de draagconstructie voor de spiegel mankementen. Maar sinds deze week rollen de megabytes uit de superscherpe digitale camera van de nieuwste Europese telescoop in Chili, de VLT Survey Telescope (VST). Het levert gedetailleerde platen op, zoals deze vier: van de Omega-nevel in het sterrenbeeld Boogschutter, een gebied vol gas- en stofwolken en jonge, hete sterren.

De nieuwe telescoop staat op de berg Paranal in de Chileense Atacamawoestijn. Broederlijk naast de vier telescopen, elk met een spiegel van 8 meter diameter, die samen de Very Large Telescope vormen – en die tot zeer diep het heelal in kijken. De kracht van de kleinere VST, met een spiegel van 2,6 meter, schuilt in iets anders: de VST legt in één opname steeds een groot stuk van het firmament vast.

„Elk beeld vangt een oppervlak van ongeveer vier keer de volle maan”, zegt Edwin Valentijn. Hij is hoogleraar in Groningen. Daar worden de gegevens uit Chili met uitgekiende software verwerkt. De camera, met ongeveer een kwart miljard pixels per beeld, zal jaarlijks ongeveer 30 Terabyte ruwe data leveren.

„Aanvankelijk zou de VST ten dienste staan van die grote Very Large Telescope”, zegt Valentijn. De VST moest snel de hemel aftasten op zoek naar interessante objecten, en de VLT zou die daarna diepgaand bestuderen. Valentijn: „Maar de VST maakt zulke haarscherpe beelden dat hij zijn eigen onderzoeksprogramma heeft gekregen.”

Cruciaal in dat programma is de zoektocht naar het onbekende universum: volgens de heersende theorie bestaat 96 procent van de kosmos uit ‘donkere energie’ en ‘donkere materie’. Die zijn onbekend en onzichtbaar, maar astronomen hopen er indirect toch informatie over te vergaren: bijvoorbeeld uit de snelheid waarmee sterrenstelsels van elkaar lijken te bewegen en uit vervormingen in die sterrenstelsels.

Valentijn: „Aan de hand van wat we zien, willen we met de VST dus achterhalen wat we niet zien.”