Het mag een wonder heten dat Nederland nog niet failliet is

Goed geslapen vannacht? Dank, namens de gehele samenleving. Want de directe kosten van slecht slapen bedragen 1,6 miljard euro per jaar. Verwant ziekteverzuim, fouten op het werk, ongelukken en verminderde arbeidsproductiviteit kosten nog eens een veelvoud.

Deze week becijferde het Centraal Planbureau (CPB) dat de slechte kwaliteit van het onderwijs Nederland tussen de 5 miljard en 10 miljard euro per jaar zal gaan kosten. Het CPB bracht een marge aan van vijf miljard euro, die ongeveer weergeeft hoe lukraak zo’n berekening eigenlijk is.

Het kan erger. Drie jaar geleden kwam de Raad voor Werk en Inkomen met de schatting dat het gat tussen vraag en aanbod op de Nederlandse arbeidsmarkt jaarlijks honderden miljoenen euro’s kost. De Universiteit van Maastricht schat de schade nog hoger, op ‘minimaal’ 3,6 miljard.

Dat is weer peanuts vergeleken met de onnodige schade door roest, die volgens de TU Delft jaarlijks 5 miljard kost. Iets voordeliger is bedrijfscriminaliteit, die volgens onderzoek van het ministerie van Justitie 3 miljard per jaar kost. Te veel fijnstof en andere luchtvervuiling hakt er jaarlijks voor 4 miljard in, als we de Longstichting moeten geloven.

We zijn er nog lang niet. Wat te denken van schade door kindermishandeling (3 miljard), RSI (2 miljard) en stress (4 miljard), wachtlijsten in de zorg (3,35 miljard) of verkeerde studiekeuzes en het lerarentekort (16 miljard)? Om maar te zwijgen van huisvestingsproblemen van kleine en middelgrote bedrijven (1,1 miljard), muffe kantoorlucht (5 miljard) en te weinig plezier in het werk (8 tot 9 miljard) en natuurlijk files (2,5 tot 3,6 miljard euro per jaar). En dan de klapper, de jaarlijkse kosten van het vergaderen: 60 miljard euro per jaar.

Het zijn allemaal kostenposten, uitgerekend door instituten vol academici die op zijn minst hun vak methoden en technieken zullen hebben gehaald. De optelsom van bovenstaande, dat de afgelopen jaren allemaal in de krant stond, is grosso modo al een miljard of honderd, en de lijst is zeker niet compleet.

Het mag dan ook een wonder heten dat het land niet allang failliet is. Aan de andere kant: de schade wordt kennelijk elk jaar gewoon betaald, dus zouden we samen dus niet schatrijk worden als alle bovenstaande misstanden zouden worden uitgebannen? Nee. Veel schade overlapt (de kosten van een slaaptekort en stress bijvoorbeeld). En het gros van alle bovenstaande cijfers is sowieso complete nonsens, waar de meeste betrokken onderzoekers zich voor zouden moeten schamen.

Overdrijven is ook een vak, en om de opdrachtgever te behagen, of publiciteit te genereren, moeten er tot de verbeelding sprekende bedragen uit rollen. Ook al is dat door onverantwoorde extrapolaties, misleidende optelsommen of gewoon het plakken van ‘Amerikaans’ onderzoek op de Nederlandse situatie. Tip van de week: geloof er niet één. En slaap er niet minder om.

Maarten Schinkel

Maarten Schinkel is economieredacteur en commentator van NRC Handelsblad en nrc.next