Galeries

Grafisch overzicht

Graphos Biennale 2011

T/m 26 juni in het Kruithuis, Citadellaan 7, ’s-Hertogenbosch. Inl: www.graphosbiennale.nl

25 jaar lang organiseerden de galeries Clement en Petit de tweejaarlijkse tentoonstelling Grafiek Nu in het Singermuseum in Laren, maar in 2002 beëindigde dat museum de samenwerking. Sindsdien is er in Nederland geen grote groepstentoonstelling meer gewijd aan de stand van zaken in de grafische kunsten. Met de Graphos Biennale in Den Bosch probeert een groep kunstenaars en kunstliefhebbers nu de draad weer op te pakken. De eerste editie vindt plaats in het zeventiende-eeuwse Kruithuis, een robuust gebouwmet scheve muren, houten vloeren en stenen trapjes.

Op die mooie locatie is grafiek te zien van ruim zestig kunstenaars. Het begrip grafiek is ruim opgevat. Een houtsnede hoeft niet per se een afdruk te zijn: je kunt ook alleen het besneden en ingeïnkte houtblok tentoonstellen. En in plaats van op papier kan een ets of zeefdruk ook best op een glasplaat of een T-shirt worden afgedrukt. In het Kruithuis zijn zelfs video’s te zien: animaties die sterke grafische kwaliteiten hebben, maar waarvan je je toch kunt afvragen of ze op een grafiektentoonstelling echt op hun plaats zijn.

Binnen de traditionelere grafiek – op papier gedrukte houtsneden, etsen, zeefdrukken of computerprints – is de verscheidenheid in Den Bosch juist mínder groot dan indertijd op Grafiek Nu. Er hangt veel werk van onbekende kunstenaars, wat op zichzelf geen bezwaar is, maar daaronder zijn opvallend veel decoratief-modernige prenten die je al vergeten bent als je het gebouw uitloopt. Een behoorlijk aantal van de beste Nederlandse grafici mis je daardoor extra.

Er is heus een hoop interessants te zien – bouwwerken op papier van Rob Voerman, een geëtste processie van vijf hommels door Paul van Dongen, tien zelfportretzeefdrukken van Philip Akkerman – maar een representatief overzicht is het niet. Onevenredig veel exposanten komen van de Willem de Kooning academie in Rotterdam of uit de kringen van de grafische ateliers in Den Bosch en Eindhoven. Dat komt waarschijnlijk omdat de Graphos-organisatie bestaat uit twee docenten uit Rotterdam en vertegenwoordigers van Brabantse kunstinstellingen. Misschien krijgt hun Biënnale écht de breedte van Grafiek Nu als ze voor de tweede editie te rade gaan bij de oude rotten van Petit en Clement.

Gijsbert van der Wal

Koele precisie

MariaMaria: Situations

T/m 16 juli. P.Art, Baileystraat 5a, Zwolle. Inl: www.partofyourlife.nl

Er is weinig dat ze doet verschillen van een voorwerp: Maria van Wijk (1960) en Maria Hopmans – sinds 1995 een kunstenaarsduo – staan, zitten, lopen. Hun lichaam, meestal op de rug gefotografeerd in een verstarde pose, bevindt zich op een weg, in het bos, aan de oever van een meer. Er is één verschil: de lichamen hebben een gezicht, het gezicht heeft ogen, en die ogen kijken. De fotowerken van MariaMaria, zoals de twee zich noemen, zijn conceptueel. Alles in hun met koele precisie geënsceneerde beelden draait om positiebepaling, blik en perspectief – een idee dat je ook bij kunstenaar Stanley Brouwn tegenkomt. Toch zijn de foto’s van MariaMaria totaal anders: er is niets wetmatigs aan ze, hun landschappen met levende wezens stralen een soort beklemde schoonheid uit, mysterieus en dubbelzinnig.

Voor het eerst heeft het duo nu zelf een tentoonstelling ingericht met werk van kunstenaars die zich allemaal nadrukkelijk bezighouden met ‘situaties’ die veranderen al naar gelang het standpunt verandert. De tentoonstelling – in kunstenaarsinitiatief P.Art in Zwolle – is een bijna museale opstelling met suggestief videowerk (Maurice Bogaert, Justin Bennett), poëtische tekeningen (Dane Mitchell, Justin Bennett) en fotografie (Charlott Markus en MariaMaria). Van hen is de Brit Justin Bennett de bekendste. Hij brengt al jaren geluid in kaart. In Zwolle toont hij de associatieve videofilm Raw Material, waarin hij met behulp van simpele middelen een waaier aan verhalen oproept. Geluiden van ijzer op ijzer, een deur die openslaat, voetstappen, het rumoer van een stad in de diepte – er verschijnen beelden op je netvlies, geuren dringen zich op, en de vraag wie de hoofdpersoon ‘J.’ uit de video is: ‘Justin’ of ‘Jij’?

Ook Maurice Bogaert is zo’n meester van suggestie. Hij toont met Thursday, May the 10th (2011) een wel heel bijzondere remake van een aflevering van de Nederlandse soap Onderweg naar Morgen. Bogaert bouwde op schaal alle decors van de aflevering op die bewuste dag na. Hij analyseerde de camerastandpunten, wiste de acteurs uit de serie en monteerde dromerige muziek onder datgene wat restte. Het resultaat is vervreemdend. Er is niets dan de schoonheid van het decor: de kleuren, stippen en strepen, de banken waar niemand nog een ruzie op uitvecht. Bogaert verdubbelt de leegte waarin Onderweg naar Morgen grossiert en keert haar om in een podium vol verbeelding.

Lucette ter Borg