En stel nou dat de Tijgermoeder gelijk heeft

Amy Chua’s controversiële boek ‘Strijd van de tijgermoeder’ maakt ook in Nederland veel onder ouders los. Verwachten we in het Westen inderdaad te weinig van onze kinderen, zoals Chua betoogt? De uitkomst van een debat gisteren tussen Chua en ‘lammetjesouders’ in Londen was glashelder. De tijger won.

‘Mijn boek is zo succesvol omdat het raakt aan de twee grootste angsten van Amerikanen: de angst dat ze het niet goed doen met hun kinderen, en de angst voor China.”

Daar staat ze dan, de Tijgermoeder. Klein en fragiel, met lang zwart haar, in een duur ogend zwart mantelpak en op palen van hakken. Amy Chua is juriste, hoogleraar aan Yale en auteur van een politiek-historisch boek over ‘hypermachten’. Zelf is ze ook een soort hypermacht. Wereldberoemd werd ze dit jaar, met Strijdlied van de Tijgermoeder, haar beschrijving van de opvoeding die zij haar dochters gaf, of liever, de ijzeren tucht waaraan zij hen onderwierp. Nooit: slaapfeestjes en vrije tijd. Altijd: viool of piano studeren en tienen halen. Dieptepunten: je kleine dochters dreigen met het verbranden van knuffels. Bijna je dertienjarige dochter Lulu kwijtraken omdat die zich steeds feller verzet. De teugels moeten vieren bij die dochter. Hoogtepunten: je dochter Sophia op haar zestiende zien optreden als pianiste in Carnegie Hall. Wereldkundig maken dat ze is toegelaten tot Harvard én Yale.

Sinds de publicatie van haar boek is Chua het middelpunt op het slagveld van de ‘mummy wars’, de opvoedingsdebatten, maar zijn ook anderen dan mummy’s zich met dit thema gaan bemoeien – want dat luie westerse varkens geen partij zullen zijn voor de aanstormende kinderen van tijgermoeders, lijkt na dit strijdlied immers duidelijk. Chua’s boek is ook in Nederland een succes. Het prikt precies in het eeuwige latente schuldgevoel van hardwerkende ouders die niet weten of ze het goed doen: moeten ze er niet veel meer bovenop zitten? Zitten de kinderen eigenlijk niet te veel voor de tv? Sommige ouders dreigen hun kinderen al: zet ‘m uit of ik roep de Tijgermoeder.”

Chua is de heldin van cultuurpessimisten die menen dat er in het decadente westen dringend een schepje bovenop moet. Van anderen krijgt ze doodsbedreigingen. Is zij een verstikkende helikoptermoeder die geen volwassenen, maar robots aflevert? Of heeft ze gelijk en is een vrije opvoeding een vrijblijvende opvoeding, en daarmee een teken van gemakzuchtig en zelfzuchtig ouderschap? „Ik zou het wéér zo doen, zij het met een paar kleine aanpassingen”, zegt ze bij het chique Sloane Square in Londen waar ze het middelpunt is van een debat over de jeugd van tegenwoordig. Als medetijger heeft men de mompelende psychiater Theodore Dalrymple uitgenodigd, die al sinds jaar en dag de algehele neergang van alles wat Brits is predikt. In de rol van lammetjesouders zitten er Justine Roberts, oprichter van een internetforum voor moeders en voorstander van het onderhandelingshuishouden, en socioloog Frank Furedi, die onder meer het boek Paranoid Parenting schreef. Met als inzet de stelling ‘Westerse ouders weten niet hoe ze hun kinderen moeten opvoeden’ lijken alle ingrediënten voor een prima catfight aanwezig. Alleen krijgen de vier geen gelegenheid op elkaars woorden in te gaan en blijken lammeren en tijgers al snel naar elkaar toe te kruipen.

Amy Chua neemt woedende lezers van haar boek meteen de wind uit de zeilen: Ja, ze heeft overdreven, door alle leuke momenten in het gezinsleven uit haar boek weg te laten. Nee, ze heeft haar vierjarige niet buiten in de kou gezet, stijfkopje Lulu (‘een vuurbal, net als ik’) was zelf in de sneeuw gestapt na een dreigement van Chua, en zij heeft haar met de belofte van warme chocola weer naar binnen moeten lokken. Geraffineerd trekt Chua zich verder terug, terwijl ze tegelijkertijd in de aanval gaat. Wat ze maar heeft willen zeggen: oost en west kunnen van elkaar leren. Westerse ouders zijn te toegeeflijk, Chinese ouders te kil en streng. De westerse nadruk op loftuitingen (‘wat een prachtige tekening schat, ik hang hem op de ijskast’) blaast de ego’s van kinderen op; echt zelfrespect komt pas als je ook echt iets presteert. Westerse kinderen hebben te veel keuzevrijheid. Natuurlijk willen ze met wiskunde stoppen, maar na een week oefenen met Tijgermama (‘Echt, het was maar een week, geen Guantánamo Bay’) kunnen ze het én vinden ze het nog leuk ook. Veel vrijheid maakt kinderen niet gelukkig, het helpt ze aan de drugs en depressie. Maar Chinese ouders moeten echt leren hun liefde te tonen. En o ja, de Chinese titel van haar boek is: Ouderschap van een Hoogleraar aan Yale, en Chinezen lezen het als een handboek westers opvoeden: hoe kunnen we wat vrijer worden met behoud van resultaat?

„Ik geef toe, ik wil best overlopen naar het andere kamp”, zegt übermama Justine Roberts. Ze heeft soms dringend behoefte aan wat getijger, aan een ‘Omdat ik het zeg!’ Maar gelukkige, creatieve kinderen kweek je toch met onderhandelingen en plezier, niet met druk en stress. Kinderen uit Shanghai lopen voor in wiskunde, maar achter in verbeeldingskracht. In Korea is zelfmoord onder jongeren de belangrijkste doodsoorzaak. Bovendien, als je het tijgerouderschap toepast in het geïndividualiseerde westen, bellen je kinderen de kinderbescherming. Ouders moeten vooral hun humor bewaren, „al is dat heel moeilijk bij vioolles en hoofdluis.”

De laatste spreker is de socioloog Frank Furedi, die van het zo te zien goed opgeleide en nog veel beter verdienende publiek een opmerkelijk opgelucht applaus krijgt als hij verkondigt dat juist het problematiseren van iets vanzelfsprekends als opvoeden tot ongelukkige kinderen leidt. Liefdevol negeren is volgens hem de beste optie: „De opvoedstijl is een bouwsteen geworden van de identiteit van volwassenen. Ouders leven nu hun leven via hun kinderen. Chill out, relax, get a life.’

De middenklasse in de zaal komt zo goed weg. Maar hoe moet het met kinderen uit achterstandsgezinnen aan wie gezien de staat van het Britse onderwijs nooit iets gevraagd wordt en die dus ook nooit uit hun situatie kunnen ontsnappen? Hebben zij tijgermoeders nodig? Theodore Dalrymple lijkt er niet in te geloven. Onverstoorbaar lepelt hij anekdotes op over driejarigen die ‘Fuck you’ tegen hun moeders zeggen, kinderen uit achterstandswijken die nooit samen met hun ouders aan een tafel eten omdat er in hun huizen alleen een magnetron en geen tafel is. „De enige ambitie daar is voetballer of popzanger worden.” Met iets van ontroering in haar stem vertelt Chua, wier ouders als arme Chinese immigranten naar de VS kwamen, over een e-mail die zij kreeg van een Pools-Ierse tijgermoeder in Amerika. Zelf was de vrouw op haar vijftiende zwanger geworden, maar haar dochters zaten na duchtig getijger allebei op de universiteit. „Die vrouw schreef me: het is mij gelukt. Ik heb de cirkel van achterstand doorbroken.”

In de zaal zitten zevenhonderd mensen. Aan het slot van de avond blijkt bij een stemming dat de balans is doorgeslagen: de meerderheid is het nu eens met de stelling dat westerlingen niet kunnen opvoeden. De tijgermoeder zet haar zegetocht voort.

Maartje Somers

Amy Chua: Strijdlied van de tijgermoeder. Nieuw Amsterdam, 255 blz €18, 95

Lees meer over Chua, Dalrymple enFuredi op nrcboeken.nl

Amy Chua is hoogleraar recht aan Yale Law School, waar ze zich vooral bezighoudt met internationale machtsverhoudingen, etnische conflicten en globalisering. Ze werd in 1962 in de Verenigde Staten geboren uit Filippijns-Chinese ouders. Ze studeerde cum laude af aan Harvard. Voor Battle Hymn of the Tiger Mother schreef ze over democratisering en internationale betrekkingen. World on Fire: How Exporting Free Market Democracy Breeds Ethnic Hatred and Global Instability en Day of Empire: How Hyperpowers Rise to Global Dominace- And Why they Fall.

De Britse socioloog Frank Furedi (Boedapest, 1947) werkt aan de universiteit van Canterbury. Zijn boeken gaan diep in op psychologische mechanismen die samenlevingen veranderen. Paranoid Parenting heeft als centrale stelling dat overbezorgde ouders het leven van hun kinderen zo ongeveer overnemen. In Wasted analyseert hij de crisis in het onderwijs als een vergeefse poging om sociale en culturele problemen op te lossen met pedagogische middelen op te lossen. Scholen moeten in zijn ogen doen waar ze ooit voor zijn opgericht: leerlingen onderwijzen.

Voormalig sportjournaliste Justine Roberts is in Groot-Brittannië een factor van betekenis als het gaat om opvoedkwesties. Roberts is de oprichter van Mumsnet.com. Behalve een internetforum is dat ook een invloedrijke lobbyorganisatie, die onder meer ageert tegen mannenbladen die in winkels op kinderooghoogte liggen en tegen het seksuele gehalte van spullen en videoclips die bij kinderen populair zijn. De regering van premier David Cameron heeft eerder deze week aangekondigd hiertegen maatregelen te willen nemen.

De Britse psychiater en cultuurcriticus Anthony Daniels (1949) schrijft onder de naam Theodore Dalrymple en werd bekend met Life at the Bottom, een verslag van zijn werk in gevangenissen en ziekenhuizen in achterstandswijken en een harde, controversiële kritiek op de uitwerking van de verzorgingsstaat op de onderklasse. In nog twintig boeken bekritiseerde hij vele moderne kwesties. In het recente Spoilt Rotten hekelt hij ‘de cultus van gevoel’ die kinderen volgens hem heeft beroofd van de kans op een zinvol leven door een combinatie van verwennerij en verwaarlozing.