Beste Mark, er is nog een risico

Eerst tekende Annemarie Jorritsma het bestuursakkoord. Gisteren steunde ze het verzet van de gemeenten voluit. Is de VVD-politica van mening veranderd?

Duidelijke taal, na het congres waarbij gisteren ruim drieduizend burgemeesters, wethouders en raadsleden een deel van het ‘bestuursakkoord’ met het Rijk afwezen. Voorzitter Annemarie Jorritsma (VVD) van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten oordeelde hard over minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken, CDA). „Wat Donner zegt, hoeft niet altijd de waarheid te zijn.” En even later: „Ik weet niet eens of hij namens het kabinet spreekt.”

Het gebeurt niet vaak dat VVD’ers en CDA’ers zo openlijk ruzie maken sinds hun partijen samen regeren.

Was dit dezelfde Jorritsma die op 21 april namens de gemeenten haar handtekening onder het akkoord zette, in het bijzijn van Donner en premier Rutte? Dat akkoord is belangrijk: het voorziet erin dat het Rijk taken afstoot aan gemeenten en flink kan bezuinigen. Tekende Jorritsma misschien te snel? Had zij de mening van haar achterban niet goed ingeschat?

Jorritsma was echt teleurgesteld. Donner had zojuist het congres toegesproken en in duidelijke bewoordingen gezegd dat het bestuursakkoord volledig van tafel was nu de gemeenten het deels hadden afgewezen. Het deel waarmee de gemeenten moeite hebben, betreft de hervorming van de sociale werkvoorziening en de zorg voor jonggehandicapten. Gemeenten moeten daarvoor vanaf 2013 verantwoordelijk worden, maar zij krijgen er veel te weinig geld voor, vinden ze.

Jorritsma leek gisteren teruggefloten door haar achterban. Maar ze had niet zomaar haar handtekening gezet, te midden van al die VVD’ers en CDA’ers. De gemeenten waren altijd kritisch geweest over de bezuinigingen bij de sociale werkplaatsen. Maar wat was het alternatief? Helemaal geen akkoord? Dan zouden ook de voordelen wegvallen: de gemeenten willen graag extra verantwoordelijkheden, omdat zij het dichtst bij de burger staan. Bijvoorbeeld voor de jeugdzorg en zorg voor ouderen en zieken.

Aan de tekensessie op 21 april gingen lange onderhandelingen vooraf. Het voorwerk werd gedaan door de VNG-commissie Werk en Inkomen onder voorzitterschap van Marco Florijn, PvdA-wethouder in Leeuwarden (binnenkort in Rotterdam) en bestuurslid van de VNG. De besprekingen over de nieuwe Wet werken naar vermogen – die de bijstand, de jonggehandicapten en de sociale werkplaatsen samenvoegt – werden gevoerd met ambtenaren.

Volgens betrokkenen verliepen de besprekingen redelijk, alleen over de hervorming van de sociale werkplaatsen bleven grote meningsverschillen. Vooral omdat er zo fors op wordt bezuinigd. De frequentie van de besprekingen ging omhoog, net als het gewicht van de gesprekspartners. In de loop van maart kwamen ook Rutte, Jorritsma, Donner en de staatssecretarissen Paul de Krom (Sociale Zaken, VVD) en Frans Weekers (Financiën, VVD) bij elkaar. Soms wel drie keer per week.

Maar het schoot niet op. De VNG-afvaardiging – naast Jorritsma en Florijn ook vicevoorzitter Cor Lamers (CDA) – ging tweemaal terug voor overleg met de achterban. Die wordt gevormd door de lokale bestuurders die lid zijn van liefst zeven commissies (van twintig burgemeesters en wethouders) die de VNG kent. Die commissies zijn zo samengesteld dat ze het resultaat van de gemeenteraadsverkiezingen weerspiegelen. In maart was er overleg in Den Haag, een maand later in Naarden, waar zo’n honderd lokale bestuurders aanwezig waren.

Het belangrijkste resultaat voor de VNG was dat gemeenten 400 miljoen euro extra zouden krijgen om de sociale werkplaatsen te herstructureren. Sommigen noemen dat geld overigens een sigaar uit eigen doos.

Naar overtuiging van de VNG was de rek er toen uit. Verder onderhandelen had geen zin. Het grote dilemma was: helemaal geen akkoord of een akkoord tekenen waar velen grote problemen mee zouden hebben. Het werd tekenen. Maar Jorritsma schreef wel een brief aan premier Rutte.

Daarin uitte zij „zeer grote zorgen” over de sociale werkplaatsen. Er is „een niet te ontkennen risico”, schreef ze aan „beste Mark”, dat de afspraken onvoldoende zouden zijn. Verder liet ze weten dat het VNG-bestuur haar gemachtigd had het akkoord te tekenen, „maar met het overbrengen van het hierboven verwoorde gevoelen”. En dat het aan de leden met „alle pro’s en contra’s” zou worden voorgelegd voor een definitieve beslissing.

Na de ondertekening door Annemarie Jorritsma waren er regionale bijeenkomsten voor de leden, over „een eventueel bestuursakkoord”, zoals op de agenda werd gemeld. Tijdens die bijeenkomsten klonk forse kritiek. Ruim honderd gemeenten schreven een kritische brief aan hun voorzitter. De kern: de gemeenten komen echt geld tekort bij de hervorming van de sociale werkplaatsen.

Op het congres gisteren drong een aantal lokale bestuurders aan op nieuwe onderhandelingen met het Rijk. Het bestuur nam dat advies over. Eerder op de ochtend had Jorritsma gezegd dat verder praten met Rutte en Donner zinloos was. Maar nu heeft ze een nieuw wapen: 86,6 procent van de gemeenten blijkt tegen de sociale paragraaf te zijn. Dat zet bij het kabinet de deur wellicht weer op een kier. In de woorden van Jorritsma, na de scherpe reactie van Donner: „Het kabinet vergadert pas op vrijdag. Dus ze kunnen er nog een paar nachtjes over slapen.”

Die onderhandelingen zullen namens de gemeenten weer door Jorritsma worden gevoerd. De 418 gemeenten gaven gisteren groen licht voor een tweede termijn van haar voorzitterschap.