Wil je voor een prikkie blijven skypen?

Mogen providers extra geld vragen voor diensten als Skype?

Regelgeving is nodig, maar ‘netneutraliteit’ verplichten is een voorbarige stap.

Vandaag stemt de Tweede Kamer over het vastleggen van het principe van ‘netneutraliteit’ in de wet. Een door de SP, GroenLinks, PvdA en D66 ingediend amendement moet ervoor zorgen dat telecombedrijven geen onderscheid meer mogen maken tussen internetdiensten. Zo wordt het telecombedrijven onder andere verboden om specifieke internetdiensten te blokkeren of er aparte prijzen voor te vragen.

Directe aanleiding voor het amendement was het plan van KPN om bepaalde mobiele internetdiensten (Video, Voice over IP en Instant Messaging) apart te beprijzen en de dienstverlening te blokkeren voor gebruikers die er niet voor willen betalen. Met name dit laatste aspect van het plan schoot internet minnend Nederland in het verkeerde keelgat. Internet blokkeren? We zijn hier toch niet in Noord-Korea!

Een vrij en open internet is ontegenzeggelijk van cruciaal belang voor een moderne democratie, dat hebben de protesten in Tunesië, Egypte, Jemen, Libië en Syrië wel bewezen. Maar gaat het in dit geval wel om de vrijheid van meningsuiting of de vrijheid op het internet? Nee. Als de klant bereid is te betalen, dan kan hij van alle beschikbare diensten gebruik maken. Hoewel geschermd wordt met termen als ‘vrijheid van meningsuiting’ en een ‘open internet’, gaat het uiteindelijk om een marktordeningsvraagstuk: mogen de telecombedrijven bepalen welke diensten zij onder welke voorwaarden over hun netwerk leveren aan de klant?

SP, GroenLinks, PvdA en D66, die voor een kamermeerderheid waarschijnlijk kunnen rekenen op de steun van de PVV, vinden van niet. Volgens deze partijen moet de consument worden beschermd tegen de willekeur van de telecombedrijven en vrij en zonder beperkingen gebruik kunnen maken van het internet. Netneutraliteit is volgens hen nodig om de telecombedrijven in het gareel te houden. Telecomwaakhond OPTA, de Europese Commissie en diverse onderzoeksbureaus waaronder TNO denken er anders over: het is nog veel te vroeg voor wetgeving die netneutraliteit verplicht.

De reden voor deze terughoudendheid is bovenal dat het niet zeker is of netneutraliteit überhaupt nodig is. Zo is tot op heden de bestaande wetgeving op het gebied van onder andere mededinging en consumentenbescherming toereikend gebleken. Het overhaast invoeren van wettelijke netneutraliteit brengt voorts risico’ met zich mee omdat het een enorme invloed kan hebben op de ontwikkeling van (mobiel) breedband in Nederland. Netneutraliteit beperkt namelijk de mogelijkheden voor providers om investeringen in de infrastructuur terug te verdienen, te zorgen voor een eerlijke kostenverdeling tussen zware gebruikers en lichte gebruikers en maatregelen te nemen om de kwaliteit van het netwerk onder veranderende omstandigheden te garanderen.

Het mobiele dataverkeer zal volgens netwerkleverancier Cisco met maar liefst 2.600 procent groeien, met name door de populariteit van streaming video. De telecombedrijven moeten dus in de komende jaren flink investeren om het netwerk draaiende te houden. Daar komt echter steeds minder ruimte voor, omdat de traditionele inkomstenbronnen (SMS en spraaktelefonie) opdrogen door internetapplicaties als Skype en WhatsApp.

Wanneer telecombedrijven niet apart betaling mogen vragen voor deze specifieke internetdiensten, dan ligt het in de lijn der verwachting dat er op een andere manier aan de benodigde fondsen moet worden gekomen. Deze manier laat zich raden: het verhogen van de prijs van mobiel internet. Als gevolg van wettelijke netneutraliteit zullen de prijzen van mobiel internet over de hele linie waarschijnlijk dus flink in prijs stijgen. Ook een wildgroei aan abonnementsvormen met datalimieten, maximum snelheden en dal- en piektarieven is niet ondenkbaar. Een ander risico is dat de kwaliteit en de snelheid van het mobiele internet over de hele linie terugloopt. Het is maar zeer de vraag of de gemiddelde consument hier op zit te wachten.

Met de keuze voor het nu al wettelijk vastleggen van netneutraliteit nemen SP, GroenLinks, D66, PvdA en PVV een voorbarige stap waarvan de gevolgen voor de Nederlandse economie en de consument ongewis zijn. Onder het mom van een vrij en open internet wordt geëxperimenteerd met de ordening van de telecommunicatiemarkt. Het zou beter zijn eerst eens af te wachten of het paardenmiddel netneutraliteit überhaupt nodig is.

Mr. Dr. Bart W. Schermer is partner bij Considerati en docent ICT-recht aan de Universiteit Leiden.