Het land onbestuurbaar? Daar denken burgemeesters anders over

Vanmiddag stemde 86,6 procent van de gemeenten tegen bezuinigingen op sociale werkplaatsen. Ze trokken zich niks aan van dreigementen van minister Donner. Hoe nu verder?

Annemarie Jorritsma piekerde er niet over toen zij van FNV-voorzitter Agnes Jongerius een schaar aangeboden kreeg om drie groene protestballonnen de lucht in te laten vliegen. Ballonnen als protest tegen de bezuinigingen die het kabinet via de gemeenten vanaf 2013 op sociale werkplaatsen en jonggehandicapten wil doorvoeren. Daar had de voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, én kopstuk van regeringspartij VVD, helemaal geen zin in.

En toen knipte Jongerius zelf de ballonnen maar los, onder toeziend oog van onder meer Job Cohen (PvdA), Emile Roemer (SP) en Jesse Klaver (GroenLinks), die zich allemaal in het Gelderse Ulft bevonden. Hun aanwezigheid bewees hoe politiek de discussie rond het bestuursakkoord is geworden.

Even later, op de bühne tijdens het congres van de VNG, zei de burgemeester van Almere nog eens dat de weken na het gesloten bestuursakkoord voor haar „een topzware periode” zijn geweest. Ze moet de belangen van gemeenten vertegenwoordigen, maar tegelijkertijd wil ze niet het symbool worden van het verzet tegen het bezuinigingsbeleid van het kabinet. Jorritsma: „We hebben voor zware dilemma’s gestaan.” Jorritsma en haar VNG zitten in een lastige positie en die is voorlopig nog niet voorbij, zo werd vanochtend duidelijk.

In april tekende de burgemeester van Almere namens de 418 gemeenten voor het bestuursakkoord waarin het Rijk voor ruim 8 miljard euro aan taken aan lagere overheden overdraagt. Gemeenten nemen die graag over, ook de zorg voor mensen die zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt bevinden. Maar de gemeenten bleken de afgelopen weken bijna unaniem tegen de bezuiniging van 1,8 miljard euro te zijn die vanaf 2013 op de sociale werkvoorziening moet worden doorgevoerd. En dus besloot het VNG-bestuur vorige week tot een voorbehoud: de vereniging was voor het akkoord, dat bijvoorbeeld ook de overheveling van de jeugdzorg regelt. Maar tegen de ‘sociale paragraaf’. Een overgrote meerderheid van de VNG-leden is het nu eens met die formulering.

Maar hoe nu verder? Het kabinet heeft al gezegd geen halve akkoorden te accepteren. Dus is het niet beter om eerst opnieuw te gaan onderhandelen, zo was een vraag? „Dat heeft geen zin”, zei Jorritsma, die maandag nog haar partijgenoot premier Rutte in zijn Torentje had bezocht. Ze kreeg geen enkele concessie los. Eerder had ook minister Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) zich onwrikbaar getoond.

Dus concludeerde Jorritsma voorafgaand aan het congres, dat „het nu aan de Tweede Kamer is. De VNG zit immers niet in de coalitie”. Maar dat standpunt werd later in de vergadering door de circa drieduizend lokale bestuurders niet overgenomen. Want dankzij de steun van VVD, CDA en PVV in de Kamer, zou staatssecretaris Paul de Krom (Sociale Zaken, VVD) zijn plannen zomaar kunnen uitvoeren. En dan zouden de gemeenten moeten berusten in hun lot.

„Dit is veel te belangrijk om alleen wat lobbywerk richting de Kamer te verrichten”, zei de Amsterdamse wethouder Andrée van Es. „We moeten er veel meer boven op zitten.” Sommige bestuurders wilden zelfs het hele akkoord van tafel hebben, zolang de sociale paragraaf niet werd veranderd. Nee, verder onderhandelen over het hele akkoord is zinloos, vond Jorritsma. „Als ik zou weten dat we dan een beter resultaat zouden behalen, dan zou ik niet hier maar aan de onderhandelingstafel zitten.” Maar, aldus Jorritsma, „we moeten inderdaad wel in gesprek blijven over de sociale paragraaf”.

Maar die toezegging was voor veel lokale bestuurders veel te onduidelijk. Dus werd geschorst en kwam het bestuur aan het eind van de ochtend met een nieuw voorstel. De VNG zegt daarin niet alleen actief te zullen lobbyen bij Kamerleden, maar ook opnieuw met het kabinet te gaan onderhandelen voor de hervorming van de sociale werkvoorziening.

Vervolgens werden alle moties ingetrokken, want zo zei burgemeester Hubert Bruls (CDA) van Venlo, „het gaat er nu om eenheid uit te stralen”. Hij kon tevreden zijn: 86,6 procent stemde voor het bijgestelde voorstel. Rutte en Donner kunnen binnenkort weer een vertegenwoordiging van de VNG verwelkomen.