Haviken winnen terrein in Noord-Soedan

In de aanloop naar de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan op 9 juli volgt de regering van Noord-Soedan een steeds agressievere lijn jegens het zuiden.

De regering van Noord-Soedan is aan een grote militaire operatie begonnen in de grensgebieden met Zuid-Soedan. Na de bezetting vorige maand van het omstreden gebied van Abyei heeft ze duizenden soldaten naar Zuid-Kordofan en Blue Nile gezonden, twee aan Zuid-Soedan grenzende deelstaten. In Kordofan braken dit weekeinde gevechten uit met noordelijke regeringssoldaten. De Noord-Soedanese regering sloot ook de grens met het zuiden, waardoor er ernstige economische problemen zijn ontstaan in Zuid-Soedan, dat 9 juli onafhankelijk wordt. Een waarnemer in de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba noemde de grenssluiting „een duidelijke strategie om de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan te saboteren”.

Waarnemers in de regio spreken van „een berekenende strategie” van president Omar al-Bashir en zijn medestanders in de regerende Nationale Congrespartij (NCP). Doel is om de positie van de president veilig te stellen en een nieuw Noord-Soedan te vestigen op basis van Arabische en streng islamitische beginselen. Ook vecht Bashir voor inkomsten. Het ‘oude’ Soedan produceert ruim 480.000 vaten olie per dag, maar hiervan komen nog geen 195.000 vaten uit de gebieden die binnenkort bij Noord-Soedan zullen horen. De meeste van deze noordelijke olievelden liggen in de deelstaat Zuid-Kordofan.

In Kordofan hadden vorige maand omstreden verkiezingen plaats waarbij Ahmoud Harun, een naaste medewerker van Bashir, tot gouverneur werd gekozen. Harun versloeg een kandidaat van de zuidelijke regeringspartij, de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging (SPLM), die ook actief is in de noordelijke deelstaten Kordofan en Blue Nile. Vervolgens werden duizenden Noord-Soedanese soldaten naar Kordofan gestuurd, die daar in het weekeinde slaags raakten met aanhangers en soldaten van de SPLM.

De vrees groeit dat de Noord-Soedanese regering de grensgebieden wil zuiveren van zwarte, niet gearabiseerde volkeren. In het kielzog van de inname van Abyei vorige maand transporteerde de Noord-Soedanese regering leden van het gearabiseerde volk de Misseriya naar Abyei die de plaatsen innamen van de gevluchte Ngok Dinka, een aan Zuid-Soedan verwante bevolkingsgroep. Hetzelfde kan gebeuren in Kordofan, waar de niet-islamitische Nuba’s leven, een zwarte bevolkingsgroep die met de SPLM meevocht in oorlog tussen Noord- en Zuid-Soedan die in 2005 eindigde.

De politieke lijn wordt verscherpt in het noorden. Betogingen in het vervolg van de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten werden direct hard de kop ingedrukt. Noord-Soedan accepteerde als onderdeel van het vredespact van 2005 met het zuiden enkele democratische beginselen maar in een de nieuwe grondwet zullen deze waarschijnlijk verdwijnen.

Activiste Asma Mahmoud Taha uit de hoofdstad Khartoum denkt dat in het noorden een Talibaan-achtige staat zal worden gevestigd. „Er ontstaat onenigheid in de regerende NCP en de haviken rond Bashir winnen”, zei ze in een interview. Tegenstanders van Bashir zeggen dat juist de islamitische wetgeving in Soedan tot afscheiding van Zuid-Soedan leidde. „Met een nieuwe grondwet gebaseerd op de shari’a [islamitisch recht] gaan de Nuba’s in Kordofan en andere niet-moslimvolkeren in het noorden ook ageren voor een eigen staat.”

De radicalisering van de politiek in het noorden gaat gepaard met een agressieve lijn jegens Zuid-Soedan. De SPLM onderhoudt sterke relaties met de zwarte bevolkingsgroepen in Abyei, Kordofan en Blue Nile en heeft sympathie voor de opstandelingen in de westelijke regio Darfur. Het noorden wil Zuid-Soedan inpeperen dat steun voor opstanden in Noord-Soedan niet zal worden getolereerd. Bovendien moet één maand voor de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan de boedelscheiding nog worden geregeld. Het overleg over een nieuwe verdeling van de olie-inkomsten – nu op fifty-fifty basis – zit muurvast. De bezetting van Abyei kan door het noorden als wisselgeld worden ingezet bij de onderhandelingen met Zuid-Soedan.

De militaire voorbereidingen voor de invasie van Abyei begonnen al begin dit jaar maar met een incident waarbij een SPLM-soldaat op noordelingen schoot, verstrekte Zuid-Soedan het noorden het excuus om binnen te vallen. De Zuid-Soedanese autoriteiten gaan hard om met gewapende dissidenten en dat leidde de afgelopen maanden tot de oprichting van talrijke milities. Er vielen sinds begin dit jaar 1.000 doden bij gevechten met deze milities, die met steun van Noord-Soedan opereren in grensgebieden en vanuit Abyei.