Grieks protest tegen nieuwe sanering groeit

De Griekse regering legt de laatste hand aan plannen voor nieuwe bezuinigingen, die nodig zijn om een bankroet te voorkomen. Zowel op straat als in het parlement groeit de weerstand.

Het protest avond aan avond op Syntagma Plein in Athene is anders dan de eerdere Griekse demonstraties. Er zijn geen vakbonden, geen vlaggen van politieke partijen, geen vernielingen van bankfilialen door zwart-geklede jongeren met bivakmutsen.

Het is wel massaal. Zondag kwamen 80.000 mensen, onder wie veel ouderen en gezinnen. In Thessaloniki, de tweede stad van het land, zijn vergelijkbare protesten. Net als de Spaanse ‘indignados’ kampeert een deel van de Griekse verontwaardigden (aganaktisemoi) op straat.

’s Avonds, als de ergste hitte van de dag voorbij is, zitten ze recht voor het parlement. Dat krijgt naar verwachting eind deze week voorstellen van de regering-Papandreou voor nieuwe hervormingen en bezuinigingen om het land uit de financiële misère te halen.

Griekenland moet dit jaar 6,4 miljard extra bezuinigen. Dat gebeurt vooral door de verhoging van directe belastingen, onder meer op frisdrank. Het IMF stelt daarnaast als voorwaarde voor het uitbetalen van het vijfde deel van de lening (12 miljard), dat het parlement instemt met de plannen voor economische hervormingen tussen 2012 en 2015 en 50 miljard euro aan privatiseringen.

Deze laatste plannen gaan waarschijnlijk eind deze week naar het parlement. Ze omvatten behalve bezuinigingen van 22 miljard euro ook belastingverlagingen om de economie te stimuleren. Als het parlement niet akkoord gaat en het IMF niet uitbetaalt, kan de Griekse staat volgende maand in acute betalingsnood raken.

Het parlement staat onder grote druk snel in te stemmen met de nieuwe bezuinigingen en hervormingen. In elk geval voordat op 20 juni de Europese ministers van Financiën beslissen over een tweede financiële injectie voor Griekenland.

Probleem voor premier George Papandreou is dat hij op groeiend verzet stuit, ook in zijn eigen sociaal-democratische PASOK-partij. Hij regeert met een krappe meerderheid van 156 van de 300 zetels. En op steun van de oppositie hoeft hij vooralsnog niet te rekenen. Zeker niet waar het de plannen voor de middellange termijn betreft, want de conservatieven hopen dan zelf weer aan de macht te zijn.

Vorige week dreigen 16 volksvertegenwoordigers van de PASOK tegen de jongste maatregelen te stemmen, als er geen mogelijkheid is om er in het parlement uitvoerig over te debatteren. Ze willen dat de verschillende wetten los van elkaar worden besproken. Papandreou wil de bezuinigingen juist als één pakket behandeld zien, om vertragingen en concessies te voorkomen.

Zo deed Papandreou dat ruim een jaar geleden ook, toen het noodkrediet van 110 miljard op tafel lag, in ruil waarvoor hij hervormingen en bezuinigingen had toegezegd. De drie PASOK-leden die het toen waagden tegen te stemmen werden nog dezelfde dag door de woedende partijleider uit de partij gezet.

De protesten hebben geen centrale organisatie, maar op internet (Facebook en op de website ‘Real democracy’) staat een verklaring waarin wordt benadrukt dat de demonstranten gewone Grieken zijn, met of zonder politieke ideologie. „We zijn allemaal bezorgd en boos over de politieke, economische en sociale vooruitzichten. We zien corruptie onder politici, zakenmensen, bankiers. Wij hebben geen stem.”

De burgers lijden, zonder dat ze licht aan het einde van de tunnel zien, is de boodschap. Na een jaar bezuinigen en hervormen spreken de ervaringsdeskundigen, die door dalende inkomens en stijgende werkloosheid hun geloof in de internationale reddingsoperatie kwijt zijn, als ze dat al hadden.

Yanis Varoufakis, hoogleraar economie aan de universiteit van Athene, moedigt premier Papandreou aan om „op zijn fiets te springen” en zonder bodyguards naar het Syntagma Plein te gaan en de verblufte menigte toe te spreken. „Vertel dat het moment is aangebroken om onze waardigheid re hervinden. Kondig aan dat de regering geen leningen meer accepteert zolang de eurozone weigert te debatteren over de hervorming van zichzelf.”

Varoufakis was maandagavond een van vier economen die op het plein debatteerde met demonstranten. Hij zei het onzinnig te vinden om een land dat in feite bankroet is te ‘helpen’ met nieuwe dure leningen. Volgens hem is een economie die haar munt niet kan devalueren, niet met bezuinigingen uit een recessie te halen. Er bestaat alleen een Europese oplossing, aldus Varoufakis, waarin de Europese Centrale Bank euro-obligaties uit kan geven om staatsschulden van EU-landen te financieren en banken kan dwingen op hun slechte leningen af te schrijven.

Tot nu toe was het verzet tegen de bezuinigingen groot, maar de gelaten acceptatie ook. Onder het motto zachte heelmeesters maken stinkende wonden, werd veel geaccepteerd. Aan het begin van de Griekse crisis slaagde de regering er bovendien in de beschuldigende vinger richting de vorige regering te wijzen. De kopstukken uit de vorige regeringspartij, Nieuwe Democratie (ND), hadden daarop aanvankelijk weinig te zeggen. De sociaal-democratische partij van Papandreou behield haar meerderheid in de peilingen, bij gebrek aan geloofwaardig alternatief.

Maar de oproep van oppositieleider Antonis Samaras, dat de economie geen bezuinigingen maar juist belastingverlagingen nodig heeft om te kunnen „herstarten”, vindt inmiddels veel meer gehoor dan een jaar geleden. Hoe de ND-leider dat wil financieren is overigens nog steeds onduidelijk.

Premier Papandreou gaf afgelopen weekend toe dat, ondanks alles wat al gedaan is „niet is gelukt de samenleving een nieuw gevoel te geven van gerechtigheid en democratie”. Hij zei te begrijpen dat burgers het gevoel hebben dat ze „de prijs betalen voor een achterhaald systeem”. Daarop bestaat volgens hem maar een antwoord: doortastend doorgaan met de grote hervormingen.

Oppositieleider Samaras zoekt in Europa steun voor heronderhandelingen over de voorwaarden waaronder vorig jaar 110 miljard noodsteun is verleend. Maar daarvoor vindt hij, buiten Griekenland, weinig begrip.