Clowns nemen journalisten in het ootje

Een demonstratie van clowns die meer op tv willen, bleek een pr-stunt van een zender. Nieuws als pr-middel komt vaker voor, en vaker spelen clowns een dubieuze rol.

Gefopt door een clown, zo zullen tientallen journalisten zich vandaag voelen. Ook NRC Handelsblad trapte er in. Gisteren demonstreerden ongeveer vijftig clowns in Hilversum, Amsterdam en Den Haag voor meer zendtijd op de Nederlandse televisie. Het bleek om een pr-stunt van de zender Comedy Central te gaan. Achterdochtige journalisten werden om de tuin geleid door een nepwoordvoerder.

Het vermoeden dat het om een stunt ging deed al op maandag de ronde op Twitter, kort na de aankondiging van de demonstratie via een persbericht. Ook weblog hoax.blog.nl had de actie maandag al doorgeprikt. Maar toen stond het al op de websites van onder meer de Volkskrant, Het Parool, AD en enkele lokale media, in berichten die gebaseerd waren op het persbericht en informatie op de site van de zogenaamde Federatie Nederlandse Clowns. Veel journalisten namen niet de moeite om het persbericht na te bellen.

Wie dat wel deed, kreeg een woordvoerder van de federatie aan de lijn, Marianne van Hooff. Zij heeft in het echte leven een bedrijf in ‘maatwerk voor theater’. Ze zegt dat ze gebeld is door achttien journalisten. „De meesten vroegen of er een bedrijf achter zat. Ik omzeilde dat door hen zelf te vragen welk bedrijf er nou baat zou kunnen hebben bij demonstrerende clowns.” Een NOS-redacteur was het grondigst; hij belde Van Hooff vijf keer en publiceerde uiteindelijk niets. NRC Handelsblad publiceerde een stukje over de actie en noemde Comedy Central, zonder te weten dat het om reclame ging.

Al eerder werd een clown gebruikt voor nepnieuws. In 2008 zette verzekeraar Ohra tv-clown Bassie in. Het bericht dat de oude grappenmaker een kind had verwekt bij een veel jongere vrouw werd gretig overgenomen. Veel journalisten waren niet boos op zichzelf toen bleek dat het om een reclame ging, maar boos op Bassie. Het Vlaamse tv-programma Basta bracht vorig jaar met succes nepnieuws in omloop.

Voor pr-doelen worden vaker zogenaamde front groups ingezet. Die lijken op te komen voor een eigen belang, maar worden betaald door een commerciële partij. Van Hooff houdt vol dat clowns wel degelijk meer aandacht op tv willen. „In die zin is het geen nepnieuws.” De clownsorganisatie was echter speciaal opgericht voor de actie. De site leek ouder voor nietsvermoedende bezoekers, omdat er berichten op stonden met een datum van 2006. Van Hooff wist dat Comedy Central haar betaalde, maar niet voor welke doeleinden het protest gebruikt ging worden. De omroep zendt de komende tijd een aantal filmpjes uit waarin clowns het opnemen tegen het televisiestation.

Olaf Hovers, marketing manager van Comedy Central, kijkt tevreden terug op de actie. „Het klopt dat we journalisten min of meer hebben voorgelogen, ook als ze nattigheid voelden, maar als kleine omroep moeten we de grens soms opzoeken.” Hij merkte dat auteurs van weblogs het eerder doorhadden dan de traditionele media. „Daar zitten onze fans. We hebben al vaker clowns in gezet, dus zij hadden het door. Vrijwel alle kranten hebben het klakkeloos overgenomen. Ik heb het vermoeden dat veel media het niet vertrouwden maar het ludiek vonden en dus niet te veel doorvroegen.”

Hovers zegt dat er bij Comedy Central lang is nagedacht over hoe ver de grap doorgevoerd mocht worden. „Het is niet ons doel om journalisten beet te nemen, maar om een verhaal te starten voor de reclamecampagne. We hebben ons dit keer specifiek op nieuwsmedia gericht, niet op entertainment.”

Het gebruiken van nieuws voor reclame is op het randje, erkent Hovers. „De journalisten die ik na afloop belde waren niet boos, wel teleurgesteld. Toen Knevel & Van den Brink een clown aan tafel wilden, hebben we dat maar afgebeld en zijn we ermee naar buiten gekomen. Anders gaat het te ver.”

Dit stuk verscheen ook op www.denieuwereporter.nl/gevaarlijkspel