CDA bindt betrokken en boze burger

PvdA, D66 en GroenLinks binden de betrokken burgers. De PVV en de SP binden de boze burgers. Het CDA moet beide kanten met elkaar zien te verbinden, stelt Sybrand van Haersma Buma.

Het is morgen precies een jaar geleden dat het CDA een harde klap te verduren kreeg. Dat is de reden dat vandaag ons strategisch beraad begint. De verleiding kan groot zijn om te zoeken naar concrete voorstellen die het CDA in the picture spelen, maar om onze positie te bepalen, moeten we eerst naar buiten kijken en een foto maken van de samenleving.

Als je goed naar die foto kijkt, zie je dwars door de samenleving een onzichtbare scheidslijn. Je hebt mensen die naar Bali met vakantie gaan, een Pool het huis laten verbouwen en lekker voor zichzelf werken om vrij te zijn en meer te verdienen. Dit zijn de bedrijvige, betrokken burgers.

Daartegenover staan mensen die Bali alleen maar kennen als een plek waar moslims aanslagen plegen, die bang zijn om hun baan kwijt te raken aan een Pool en die worden gedwongen voor zichzelf te werken, omdat de werkgever hun contract te duur vindt. Dit zijn de bezorgde burgers.

Je zou misschien verwachten dat de grootste zorgen, zeker bij de lager opgeleide, minder verdienende groep, vooral gaan over geld, zeker in deze tijden van crisis. Dat is niet het geval. Op één staan de zorgen over de manier waarop we samenleven en normen en waarden – de verharding, de ik-cultuur en het gebrek aan wederzijds respect. Daarna komen zorgen over politiek en bestuur, vooral het idee dat de politiek de maatschappelijke problemen niet aanpakt. Pas daarna komen zaken als economie, veiligheid en immigratie.

Traditionele politieke partijen verliezen de aansluiting met de bezorgde burgers. Pim Fortuyn legde dit als eerste bloot. Door de bozige radicaliteit van zijn boodschap en presentatie werd zijn politiek weggezet als populistisch. Ook zijn politieke nazaten kregen het etiket ‘populistisch’ opgeplakt. Dit etiket is gemakkelijk geplakt op de boodschapper, maar het vertroebelt het zicht op de achterliggende zorgen.

Partijen en bewegingen als LPF, PVV en SP moet worden nagegeven dat zij, anders dan de traditionele partijen, deze bezorgde burgers hebben weten te bereiken en te mobiliseren. Zij boeken electoraal succes doordat ze de voor dit moment als juist ervaren antwoorden geven, maar het onderliggende probleem van de scheidslijn in de samenleving lossen ze niet op. Anderzijds lopen partijen als PvdA, D66 en GroenLinks het risico om deze problemen zo te onderschatten of te reduceren tot sociale problemen dat ook zij de scheiding in de hand werken.

De afgelopen jaren zijn de traditionele partijen steeds minder een veilige haven geworden voor bezorgde burgers. Op een gemiddeld partijcongres zien wij veel goed opgeleide, betrokken burgers, maar waar zijn de anderen, de burgers die zich verdrukt voelen in deze samenleving? Het CDA is de partij die bij uitstek de verbinding kan vormen tussen de beide zijden van de scheidslijn.

In 2002 verschoof het CDA het debat van economie, waarover het onder Paars vooral was gegaan, naar moraal. Waar de paarse partijen vooral de mensen aan de goede kant van de scheidslijn wisten te binden, kreeg Pim Fortuyn vooral de bezorgde burgers achter zich. Het CDA verenigde beide kanten en won de verkiezingen.

Het zittende kabinet vindt zijn maatschappelijke basis in het betrekken van de bezorgde burgers bij de keuzen die worden gemaakt in de politiek. Bezorgde PVV-kiezers met een afkeer van ‘Den Haag’ zien dat hun partij instemt met maatregelen in de zorg, het onderwijs en de sociale zekerheid. Deze kiezers kunnen niet verontwaardigd aan de kant blijven staan, wijzend naar de elite in Den Haag. Zij kunnen de door hen zelf gekozen volksvertegenwoordigers ter verantwoording roepen.

Tegelijkertijd maakt de gekozen gedoogconstructie voor het CDA zichtbaar dat een partij die religies uitzondert van de vrijheid van geloof wat ons betreft niet kan zijn vertegenwoordigd in een kabinet. De bezorgde burgers worden weliswaar erbij betrokken; het zijn de standpunten van hun vertegenwoordigers die een volwaardige deelname aan het kabinet onmogelijk maken.

De samenleving van vandaag wordt niet gekenmerkt door vrijgevochten en rationele individualisten, maar door mensen die zoeken naar binding en identiteit. Voor hen heeft het CDA een toekomstagenda.

Sybrand van Haersma Buma is voorzitter van de fractie van het CDA in de Tweede Kamer. Een uitgebreide versie van zijn verhaal is te lezen op cda.nl/haersmabuma