Misdaad voor de sport

Maffiabendes verdienen grof geld met illegale dvd’s van nieuwe films.

Dat ze óók online komen veroorzaken de IT’ers die de beveiliging kraken.

„Mijn naam mag je verklappen. Maar vertel niet hoe ik eruit zie.” Yoeri Vandaele is hoofdinspecteur van de computer crime unit in Brussel. Hij heeft een bijzondere specialiteit: internetpiraterij. Vandaele wist door te dringen tot de zogeheten releasegroepen: geheime netwerken die als eerste nieuwe films, games en cd’s bemachtigen en ze razendsnel over de wereld verspreiden. Deze nerds wisselen ‘voor de sport’ films uit. Vanuit deze scene sijpelen de kopieën door naar grote ruilnetwerken, om uiteindelijk bij miljoenen internetters op de pc te belanden.

Volgens cybercrime-specialist Vandaele is het illegale downloadcircuit van films een onbedoeld gevolg van de georganiseerde handel in gekopieerde dvd’s.

De releasegroepen zijn onzichtbaar voor niet-leden. Maar vrijwel alles wat je in de grote ruilnetwerken aantreft, komt hier vandaan, aldus Vandaele. De specialist in computercriminaliteit leidde een van de grootste acties tegen releasegroepen: in september vorig jaar werden 49 grote servers uit de lucht gehaald, in veertien landen, waaronder Nederland, België en Polen. De politie verrichtte negentien arrestaties. Het onderzoek loopt nog: de vijf Belgische verdachten riskeren vijf jaar gevangenisstraf of een boete tot 550.000 euro. In Nederland waren huiszoekingen en werden elf servers platgelegd.

Opvallend: de arrestanten waren allemaal IT-professionals of, zoals Vandaele ze noemt, nerds: „Dit zijn geen grote gangsters. Het zijn IT’ers die zoveel mogelijk films, muziek en software willen hebben. Het gaat om de kick erbij te horen. In hun echte leven hebben ze nauwelijks sociale contacten. Maar in hun eigen wereldje, waar ze via gesloten chatkanalen communiceren, zijn ze het mannetje. Daar hebben ze aanzien en kunnen ze de baas spelen over anderen.”

Vandaele schat het aantal releasegroepen op zo’n honderd wereldwijd, elk met vijf tot tien eigen servers of ‘topsites’. Daar staan filmkopieën, gekraakte software en nieuwe cd’s op: het gaat om 20 tot soms wel 200 terabyte aan data (1 terabyte is 1.000 gigabyte). Nederland is een populaire vestigingsplaats vanwege de hoge internetsnelheden: een ideale plek om servers stiekem in te prikken bij grote datacentra. Vandaar dat Nederland en België in de top 3 staan als het gaat om piraterij, samen met de VS.

Het beheer vindt plaats op afstand, maar er is wel de hulp van iemand in het datacentrum nodig om de kabel erin te prikken. De servers vallen niet op in de dagelijkse massale datastroom. Deelnemers in het complot houden hun mond, ze krijgen ‘betaald’ in de vorm van toegang tot de nieuwste film- en softwaretitels.

Volgens Yoeri Vandaele wordt er amper geld verdiend in de releasegroepen. „Alleen door een paar figuren bovenin de keten.” Het gros van de deelnemers, vermoedt hij, is ook nauwelijks op de hoogte van de relaties tussen de georganiseerde misdaad en het online wereldje.

De Amerikaanse filmindustrie verliest naar eigen zeggen miljarden dollars per jaar aan piraterij, zowel door illegale dvd’s als door downloads van illegale kopieën. Het bioscoopbezoek lijdt er niet onder, de opbrengsten van dvd’s wel. „De discussie gaat vaak over gewone gebruikers, maar de grootste schade wordt in hogere regionen toegebracht, waar filmkopieën voor het eerst in omloop komen”, zegt Yoeri Vandaele.

Het meeste geld wordt verdiend aan illegale dvd-verkoop. De hoofdrechercheur omschrijft internetpiraterij als „onbedoelde gevolgschade” van die georganiseerde handel in illegale dvd’s. Maffiabendes verkopen gekopieerde dvd’s met name in landen rondom de Middellandse Zee en in Azië, waar snel internet minder gebruikelijk is dan in Noord-Europa en de VS. Volgens een Amerikaans onderzoek uit 2009 naar 14 piraterijzaken zou de dvd-verkoop winstgevender zijn dan drugshandel, met een kleine pakkans en lagere straffen. Met name de Chinese triades en de Italiaanse camorra zijn erin actief.

Om aan materiaal te komen, ronselt de maffia wereldwijd ‘bronnen’ rondom de entertainmentindustrie en dvd-fabrieken. De film kan ook uitlekken via bestanden die voorafgaand aan de première naar recensenten of festivaljury’s worden gestuurd. Een goede kopie levert zo’n 5.000 dollar op, grotere filmtitels zoals Avatar of Pirates of the Caribbean wel 10.000 dollar. Om de bestanden te kopiëren is hulp nodig van IT-specialisten. Die krijgen een paar honderd dollar voor het verwijderen van de kopieerbescherming. En daarmee begint de kopie aan zijn reis langs de snelle servers van releasegroepen.

Topsites zijn zeer vakkundig afgeschermd van de buitenwereld. De groepen houden onderlinge wedstrijdjes wie het snelst een nieuwe titel in bezit heeft. Dat levert meer eer binnen de scene op. Er gelden ongeschreven, maar strenge regels. Zo moet de beeldkwaliteit van nieuwe films perfect zijn. En er is een puntensysteem van credits, waarbij je alleen mag downloaden als je drie keer zoveel uploadt. Speciale koeriers, de racers, zorgen daarna voor de verspreiding van nieuwe titels over alle releasegroepen. Vandaele: „Ik heb gezien hoe een filmkopie van 15 gigabyte in 90 seconden van Australië naar Europa werd gekopieerd.”

Om uit handen van justitie te blijven, staat geheimhouding voorop. Wie bestanden laat lekken of doorverkoopt wordt uit de groep gegooid. Een ex-lid van zo’n releasegroep die ruim vijftien jaar in een Nederlandse undergroundscene zat – hij wil anoniem blijven – legt de taakverdeling uit. „De leader of oprichter heeft een raad van getrouwen onder zich, met mensen die voor apparatuur zorgen, crackers die de copyrightbeveiliging kraken, packers die de bestanden omzetten naar een handiger formaat en pre-whores (hoeren) die bestanden klaarzetten om te verspreiden. En natuurlijk de suppliers, mensen die in cd-fabrieken werken, spellen ontwikkelen of beveiligingscodes programmeren.”

Sommige servers, met name in het niveau onder de releasegroepen, zijn ook tegen betaling toegankelijk, paid leech in vaktermen. Het ex-lid van de releasegroep: „De echte top moet niks weten van betaling. Het gaat ons om de sport.” Sterker nog: zulke betaalde ftp-servers worden nog wel eens aangegeven bij justitie om te voorkomen dat het selecte clubje hogerop in de piramide wordt lastiggevallen.

Om het nerdy karakter van de releasegroepen te onderstrepen blijven oudere kopieën opgeslagen op aparte dumpsites, die dienst doen als een museum vol trofeeën. Zo blijft voor het nageslacht bewaard welke groep bijvoorbeeld ooit als allereerste Windows XP kraakte.

Vanuit de dumpsites druppelen films en software door: een niveau lager in de downloadpiramide pikken zogeheten FXP-groepen de oudere kopieën op. ‘FXP’ verwijst naar de technologie waarmee bestanden tussen servers heen en weer worden gekopieerd. Het zijn gesloten internetfora waar voornamelijk jongeren opslagruimte beheren. Ze hebben geen eigen infrastructuur zoals de releasegroepen, maar hacken slecht beveiligde servers bij bedrijven, universiteiten of providers. Ook bij de FXP-boards draait het om status en punten verzamelen – vaak met het doel zelf een releasegroep te beginnen of zich te bekwamen in beveiliging. „Echte hackers zijn het niet. Hier zitten vooral scriptkiddies tussen de 16 en 22”, aldus Vandaele.

Vanuit de FXP-wereld dalen de downloads af naar de meer bekende wereld van de ruilnetwerken. Het gaat vooral om torrentsites, genoemd naar het bestandsformaat bittorrent dat voor de overdracht gebruikt wordt. Of filehosters, die bestandsruimte verhuren. Hier wordt geld verdiend: de grote bezoekersaantallen zijn interessant voor adverteerders. Streaming videosites met gekopieerd materiaal staan bol van de advertenties. Nieuwsgroepen niet, maar die vragen vaak een tientje per maand voor toegang.

Op dit laagste niveau in de piramide worden ook veel kopieën toegevoegd door gewone gebruikers, die tv-programma’s opnemen met hun digitale recorder. Maar de filmindustrie stoort zich meer aan cams, de films die in de bioscoop gefilmd worden met behulp van een videocamera. Al zien de cams er vaak amateuristisch uit, ook deze kopieën belanden in de releasegroepen. Yoeri Vandaele: „Later kunnen ze de kwaliteit verbeteren met een dvd-kopie, daar krijgen ze weer extra punten voor.”

Vroeger verschenen films eerst in de VS, en dan maanden later in Europa en Azië. Om piraterij tegen te gaan gaat de film nu overal dezelfde week in première. Het heeft echter geen effect. Chris Dodd, de nieuwe voorzitter van de MPA, de brancheorganisatie die de rechten van Hollywood beschermt, schetst dit scenario: „Op de dag dat de film Rio in première ging, circuleerde een cam-versie uit Rusland op het web. Een dag later was er een versie in het Engels beschikbaar, afkomstig uit Australië. Een dag voordat Rio in alle Amerikaanse bioscopen te zien was, was er een kopie in alle talen te downloaden – tot Catalaans aan toe.” Nederlanders en Belgen zijn actieve cammers, legt Yoeri Vandaele uit: „In de VS verschijnen films op vrijdag, in Nederland op donderdag, in België op woensdag. Daarom worden er veel films ‘gecamd’ in Antwerpen – dat zien we aan de hand van watermerken en verborgen codes van projectors. Alle Harry Potter-kopieën kwamen uit dezelfde Antwerpse bioscoop.”