Familie Lutterman reist educatief door de tijd

Zonder veel publiciteit zendt de NTR elke maandagavond een charmant klein programma uit, dat gezien het educatieve karakter eerder uit de boedel van de RVU dan van de NPS afkomstig lijkt. En als je mensen iets wilt leren, moet je het ze laten beleven, zo luidt de eigentijdse opvatting over kennisoverdracht.

In Mooi was die tijd betreedt de uit drie generaties opgebouwde familie Lutterman iedere week een ander decennium van de twintigste eeuw. De formule is die van een realityshow, maar wel met sterk geënsceneerde elementen. De deelnemers hullen zich aan het begin in passende kleren en betreden steeds hetzelfde huis, ingericht met de juiste historische rekwisieten. In de jaren 10 liepen ze op klompen, in de jaren 30 kregen ze elektriciteit en gisteren waren ze aanbeland in de jaren 40. Daar verheugden ze zich over stromend water en een aparte slaapkamer voor de kinderen.

Het is een beetje live role playing in een openluchtmuseum. Op een schoolbord staan de leefregels voor dat tijdperk, waarvan ze er steeds een mogen meenemen naar de volgende periode. Twee vaak kibbelende zusjes stellen steeds de vragen namens de kinderen die wel eens de belangrijkste doelgroep van het programma zouden kunnen zijn. Wat is spertijd en verduistering? En wat is saamhorigheid?

De ontberingen waar de familie aan wordt blootgesteld zijn natuurlijk maar van beperkte reikwijdte. Honger in crisis- en oorlogstijd valt nog wel kunstmatig te creëren en het gezicht van de kinderen als ze bloembollensoep moeten eten vormt een authentiek hoogtepunt. De verhalen over onvrijheid en vernedering worden vooral ingebracht als verhalen van oma, die nog in tranen uitbarst als ze zich herinnert hoe een boer weigerde een korst brood te geven bij een hongertocht.

De echte bestaansonzekerheid in oorlogstijd valt lastiger te reconstrueren. Het in de schuilkelder bij een illegaal toestel luisteren naar Radio Oranje leidt vooral tot verbazing over de dictie en zinsbouw van koningin Wilhelmina. Maar om daar nou je leven voor te wagen?

Die saamhorigheid bevalt beter, het idee dat je buiten niemand vertrouwen kunt en dat je samen onder de enige lamp een spelletje speelt – dat mag mee verhuizen naar de jaren 50.

Televisie concentreert zich uiteraard op emotie, maar die wordt in Mooi was die tijd niet zo opzichtig geëxploiteerd als in de leerzaam bedoelde ongemakken van families in andere programma’s.

Vorige week begon ook Hier slapen jullie (NCRV), waarin twee gezinnen respectievelijk in een sloppenwijk van Bombay en bij arme boeren in Bolivia gaan logeren. De productie wist drommels goed dat er ratten en ander ongedierte over hun bedden zouden gaan lopen en dat met name de moeders daar volledig van in paniek zouden raken. Zo erg is het leven in arme landen, voor wie dat nog niet wist.